مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان

نقش هوش مصنوعی در تحول رفتارهای جست‌وجوی کمک روان‌شناختی: تحلیل اجتماعی–رفتاری اعتماد، پذیرش و مقاومت کاربران

مریم احمدی , سینا حسینی ^*

پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی تأثیر هوش مصنوعی بر رفتارهای جست‌وجوی کمک روان‌شناختی و تحلیل فرایندهای اجتماعی–رفتاری شکل‌گیری اعتماد، پذیرش و مقاومت کاربران انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انعکاسی انجام شد. مشارکت‌کنندگان 26 نفر از ساکنان شهر تهران بودند که طی شش ماه گذشته حداقل سه بار از چت‌بات‌ها یا سامانه‌های هوش مصنوعی مولد برای جست‌وجوی اطلاعات، دریافت حمایت هیجانی یا تصمیم‌گیری درباره مراجعه به متخصص سلامت روان استفاده کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با بیشینه‌سازی تنوع در جنسیت، سن، تحصیلات و تجربه استفاده انجام شد. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شدند. مصاحبه‌ها پس از کسب رضایت آگاهانه ضبط، به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده و در نرم‌افزار NVivo 14 سازمان‌دهی و تحلیل شدند. اشباع نظری در مصاحبه بیست‌وسوم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «دسترسی کم‌اصطکاک و کاهش آستانه کمک‌خواهی»، «اعتماد مشروط و ارزیابی‌گرانه»، «پذیرش ابزاری و ترجیح الگوی ترکیبی انسان–هوش مصنوعی» و «مقاومت اجتماعی–هیجانی و دفاع از یگانگی رابطه انسانی». مشارکت‌کنندگان، دسترسی شبانه‌روزی، ناشناس‌ماندن، هزینه پایین، امکان بیان موضوعات شرم‌آور و دریافت پاسخ فوری را از عوامل تسهیل‌کننده جست‌وجوی کمک دانستند. بااین‌حال، اعتماد آنان پایدار و مطلق نبود و براساس دقت پاسخ، شفافیت، همخوانی فرهنگی، حفظ حریم خصوصی و امکان ارجاع به متخصص تغییر می‌کرد. بیشتر کاربران هوش مصنوعی را برای آموزش روان‌شناختی، نام‌گذاری هیجان‌ها، آماده‌شدن برای مراجعه حرفه‌ای و دریافت حمایت اولیه پذیرفتند، اما با جایگزینی کامل درمانگر مخالفت داشتند. هوش مصنوعی مسیر کمک‌خواهی روان‌شناختی را از یک تصمیم دوگانه میان مراجعه یا عدم مراجعه، به فرایندی تدریجی، آزمایشی و چندمنبعی تبدیل کرده است. پذیرش کاربران نه حاصل اعتماد کامل، بلکه نتیجه موازنه مستمر میان سهولت، سودمندی، آسیب‌پذیری ادراک‌شده و نیاز به ارتباط انسانی است. بنابراین، کاربرد مسئولانه هوش مصنوعی در سلامت روان مستلزم شفافیت، حفاظت از داده‌ها، حساسیت فرهنگی، نظارت متخصص و طراحی مسیرهای روشن ارجاع به خدمات انسانی است.

تأثیر استفاده مسئله‌زا از شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان جوانان: نقش میانجی مقایسه اجتماعی و تنظیم هیجان

رضا زارع , ندا صفری ^*

This study aimed to explore young adults’ lived experiences of the effects of problematic social media use on mental health and to clarify the perceived mediating roles of social comparison and emotion regulation. A qualitative study was conducted using conventional content analysis. Participants were 22 young adults aged 18–30 years residing in Tehran, Iran, who were recruited through purposive maximum-variation sampling. Eligibility criteria included using social media for at least three hours per day during the preceding six months, experiencing difficulty controlling social media engagement, and perceiving psychological or functional consequences related to such use. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Sampling and interviewing continued until theoretical saturation was achieved. Initial saturation occurred after the twentieth interview, and two additional interviews confirmed the stability and comprehensiveness of the categories. Interviews were transcribed verbatim and analyzed iteratively with the assistance of NVivo software. Credibility and dependability were enhanced through participant checking, peer review, reflexive memo writing, maximum-variation sampling, and maintenance of an analytical audit trail. Five main categories emerged: “cue-driven impulsive use and loss of control,” “upward comparison with curated representations and erosion of self-evaluation,” “social media use as emotion regulation and digital escape,” “accumulated psychological distress and disruption of daily functioning,” and “unstable digital self-care and relapse into problematic use.” Participants described how repeated exposure to idealized representations intensified perceived inadequacy, fear of missing out, envy, and a sense of falling behind. Social media was also used to obtain short-term relief from anxiety, loneliness, boredom, anger, and academic or occupational pressure. However, temporary relief was frequently followed by guilt, rumination, sleep disturbance, irritability, impaired concentration, and reduced self-esteem. The findings suggest that the association between problematic social media use and poor mental health cannot be explained solely by the duration of use. Loss of control, passive content consumption, upward social comparison, and reliance on social media to manage unpleasant emotions appear to be central mechanisms. The findings support a qualitative conceptual pathway in which negative social comparison and maladaptive emotion regulation help explain how problematic engagement may be associated with psychological distress. Nevertheless, the qualitative design does not establish statistical mediation or causal direction. Preventive and clinical interventions should integrate social media literacy, awareness of curated online representations, adaptive emotion-regulation skills, and environmental strategies for controlling digital cues.

سلامت روان در عصر الگوریتم‌ها: بررسی پیامدهای رفتاری تعامل انسان با پلتفرم‌های دیجیتال هوشمند

علی احمدی ^*

هدف این پژوهش، تبیین تجربه زیسته کاربران از پیامدهای رفتاری و روان‌شناختی تعامل مستمر با پلتفرم‌های دیجیتال هوشمند و شناسایی سازوکارهایی بود که از طریق آن‌ها شخصی‌سازی الگوریتمی بر توجه، هیجان، هویت، روابط اجتماعی و خودتنظیمی دیجیتال اثر می‌گذارد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون استقرایی انجام شد. مشارکت‌کنندگان 24 کاربر بزرگسال ساکن تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند و دست‌کم دو سال سابقه استفاده روزانه از پلتفرم‌های برخوردار از سامانه‌های توصیه‌گر داشتند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع اولیه در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از تثبیت مقوله‌ها انجام گرفت. متن مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی، با کمک نرم‌افزار NVivo کدگذاری و مطابق مراحل آشنایی با داده‌ها، تولید کدهای اولیه، تشکیل مضامین، بازبینی، تعریف و نام‌گذاری مضامین تحلیل شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، ثبت مسیر تصمیم‌گیری و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «تسخیر الگوریتمی توجه و شکل‌گیری استفاده اجباری»، «نوسان هیجانی، مقایسه اجتماعی و فرسودگی روانی»، «بازسازی هویت در آینه الگوریتم»، «دوگانگی اتصال اجتماعی و تنهایی ادراک‌شده» و «آگاهی الگوریتمی، مقاومت و بازیابی عاملیت». مشارکت‌کنندگان تجربه خود را نه نتیجه منفعل فناوری، بلکه حاصل چرخه‌ای متقابل توصیف کردند که در آن رفتار کاربر، الگوریتم را آموزش می‌دهد و خروجی الگوریتم نیز ترجیحات، خلق، انتخاب‌ها و رفتار بعدی او را جهت می‌دهد. پلتفرم‌های هوشمند می‌توانند هم‌زمان فرصت‌هایی برای تعلق، یادگیری، بیان هویت و دسترسی به حمایت فراهم کنند و از طریق طراحی مبتنی بر درگیری، مقایسه اجتماعی، مواجهه تکراری با محتوای برانگیزاننده و کاهش کنترل ادراک‌شده، سلامت روان را تهدید کنند. بنابراین، کیفیت تعامل، نوع محتوا، میزان شفافیت و کنترل کاربر از مدت استفاده مهم‌تر است. ارتقای سواد الگوریتمی، طراحی مبتنی بر بهزیستی، امکان تنظیم واقعی توصیه‌ها و مداخلات خودتنظیمی می‌تواند از پیامدهای منفی بکاهد.

مدل‌سازی عوامل روان‌شناختی و اجتماعی مؤثر بر پذیرش مداخلات سلامت روان دیجیتال: یک رویکرد مدل‌یابی ساختاری چندسطحی

یاسر صادقی , مهسا صالحی , فرهاد طاهری ^*

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و مدل‌سازی روابط میان عوامل روان‌شناختی، اجتماعی، فناورانه و ساختاری مؤثر بر پذیرش و تداوم استفاده از مداخلات سلامت روان دیجیتال در میان بزرگسالان ساکن تهران انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی اکتشافی و با استفاده از تحلیل مضمون استقرایی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 بزرگسال ساکن تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع و بر اساس وضعیت استفاده فعال، قطع استفاده یا عدم پذیرش مداخلات سلامت روان دیجیتال انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مصاحبه‌ها بین 45 تا 75 دقیقه به طول انجامید و تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع اولیه در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از تثبیت مقوله‌ها انجام گرفت. متن مصاحبه‌ها در نرم‌افزار NVivo 14 سازمان‌دهی و طی فرایند کدگذاری اولیه، مقوله‌بندی، مقایسه مستمر و توسعه شبکه روابط میان مضامین تحلیل شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی انجامید: «ارزیابی شناختی و آمادگی روان‌شناختی»، «اعتماد دیجیتال، ایمنی و اعتبار بالینی»، «مشروعیت اجتماعی و پیوند انسانی»، «تناسب تجربه کاربری و شخصی‌سازی مداخله» و «شرایط ساختاری، دسترسی و عدالت دیجیتال». یافته‌ها نشان دادند که پذیرش مداخلات سلامت روان دیجیتال یک تصمیم منفرد و ثابت نیست، بلکه فرایندی پویا از آگاهی اولیه، ارزیابی فایده و خطر، آزمون محدود، شکل‌گیری یا تضعیف اعتماد و سرانجام استفاده پایدار یا ترک مداخله است. سودمندی ادراک‌شده، خودکارآمدی دیجیتال و احساس کنترل در سطح فردی، توصیه متخصص و حمایت انسانی در سطح بین‌فردی و محرمانگی، اعتبار علمی، هزینه، کیفیت زیرساخت و پاسخ‌گویی نهادی در سطوح سازمانی و کلان بر این فرایند اثر می‌گذاشتند. پذیرش سلامت روان دیجیتال حاصل تعامل هم‌زمان عوامل فردی، بین‌فردی، فناورانه و ساختاری است و نمی‌توان آن را صرفاً با سهولت استفاده یا نگرش مثبت به فناوری توضیح داد. اعتماد ادراک‌شده در مدل استخراج‌شده نقش سازوکار پیونددهنده میان سطوح مختلف داشت. طراحی انسان‌محور، ارائه اطلاعات شفاف درباره شواهد و محرمانگی، امکان تماس با متخصص، انطباق فرهنگی، افزایش سواد سلامت دیجیتال و تدوین سازوکارهای نظارتی می‌تواند پذیرش و استفاده پایدار از این مداخلات را افزایش دهد.

پیش‌بینی خطر اختلالات روان‌شناختی با استفاده از نشانگرهای رفتاری دیجیتال: یک چارچوب هوش مصنوعی و علوم رفتاری

محمد مرادی , مینا ابراهیمی , حسن رستمی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌ها، الزامات و سازوکارهای یک چارچوب بومی، اخلاق‌مدار و شخص‌محور برای پیش‌بینی خطر اختلالات روان‌شناختی با استفاده از نشانگرهای رفتاری دیجیتال، هوش مصنوعی و مبانی علوم رفتاری انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۲ نفر از روان‌شناسان بالینی، روان‌پزشکان، متخصصان هوش مصنوعی و علم داده و کارشناسان سلامت دیجیتال شاغل در تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل بیشینه تنوع انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شدند. اشباع نظری در مصاحبه نوزدهم حاصل شد و سه مصاحبه دیگر برای اطمینان از تثبیت مقوله‌ها انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی کلمه‌به‌کلمه، با استفاده از فرایند کدگذاری اولیه، مقایسه مستمر، ادغام کدهای مشابه و تشکیل زیرمقوله‌ها و مقوله‌های اصلی تحلیل شدند. مدیریت، سازمان‌دهی و بازیابی داده‌ها با نرم‌افزار NVivo انجام شد و اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همتایان، ثبت مسیر تحلیل و نمونه‌گیری با بیشینه تنوع بررسی شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «معماری چندوجهی نشانگرهای رفتاری دیجیتال»، «پیش‌بینی پویا و شخص‌محور»، «هوش مصنوعی قابل‌فهم و تحت نظارت انسان»، «حکمرانی اخلاقی، امنیت داده و عدالت الگوریتمی» و «ترجمان بالینی و بومی‌سازی فرهنگی». مشارکت‌کنندگان تأکید کردند که هیچ نشانگر منفردی برای پیش‌بینی اختلالات روان‌شناختی کافی نیست و تغییرات درون‌فردی در تحرک، خواب، ارتباطات، الگوی استفاده از تلفن همراه، زبان، صدا و شاخص‌های فیزیولوژیک باید در بافت زندگی، شرایط اجتماعی و خط پایه شخص تفسیر شوند. همچنین، خروجی سامانه باید به‌صورت سطح خطر احتمالی همراه با میزان عدم‌قطعیت ارائه شود، نه به‌عنوان تشخیص قطعی. چارچوب پیشنهادی نشان می‌دهد که پیش‌بینی معتبر خطر روان‌شناختی مستلزم ادغام داده‌های چندوجهی، مدل‌های زمانی و شخص‌محور، توضیح‌پذیری، ارزیابی سوگیری، رضایت پویا، حداقل‌گرایی داده و نظارت متخصص انسانی است. چنین سامانه‌ای می‌تواند به غربالگری زودهنگام، اولویت‌بندی ارجاع، پایش تغییرات و مداخله به‌موقع کمک کند، اما نباید جایگزین مصاحبه بالینی، قضاوت حرفه‌ای یا رابطه درمانی شود.

رابطه بین سواد سلامت روان دیجیتال و رفتارهای کمک‌خواهی روان‌شناختی در نسل جوان: نقش اعتماد و انگ اجتماعی

سارا حسینی

پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه نسل جوان از چگونگی تأثیر سواد سلامت روان دیجیتال بر شناسایی مشکلات روان‌شناختی و تصمیم‌گیری برای کمک‌خواهی، با تأکید بر نقش اعتماد به منابع دیجیتال و انگ اجتماعی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 جوان 18 تا 29 ساله ساکن تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند. معیار اصلی ورود، سابقه استفاده از اینترنت، شبکه‌های اجتماعی، وب‌سایت‌ها یا برنامه‌های دیجیتال برای جست‌وجوی اطلاعات سلامت روان در یک سال گذشته بود. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شدند. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌طوری‌که اشباع اولیه در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه بعدی برای اطمینان از اشباع انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از فرایند شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمون و نرم‌افزار NVivo 14 تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «سواد دیجیتال به‌مثابه ابزار نام‌گذاری و تشخیص اولیه تجربه روان‌شناختی»، «ارزیابی انتقادی اطلاعات در برابر سردرگمی و خودتشخیصی»، «اعتماد مشروط به اعتبار منبع و حفاظت از حریم خصوصی»، «انگ اجتماعی و پناه‌بردن به کمک‌خواهی پنهان» و «گذار از جست‌وجوی دیجیتال به دریافت کمک حرفه‌ای». یافته‌ها نشان دادند که سواد سلامت روان دیجیتال، هنگامی که با توانایی ارزیابی اعتبار منابع همراه بود، شناخت نشانه‌ها و انتخاب مسیر مناسب کمک‌خواهی را تسهیل می‌کرد. در مقابل، اعتماد پایین، نگرانی درباره محرمانگی، اطلاعات متناقض و انگ اجتماعی موجب تأخیر، پنهان‌کاری یا محدودشدن کمک‌خواهی به فضای آنلاین می‌شدند. رابطه میان سواد سلامت روان دیجیتال و کمک‌خواهی، رابطه‌ای مستقیم و خطی نیست، بلکه اعتماد و انگ اجتماعی در آن نقش سازوکارهای واسط و زمینه‌ای دارند. افزایش دسترسی به اطلاعات، بدون ارتقای ارزیابی انتقادی، تضمین محرمانگی و کاهش انگ، الزاماً به دریافت کمک تخصصی منجر نمی‌شود. بنابراین، برنامه‌های ارتقای سواد سلامت روان دیجیتال باید علاوه بر آموزش تشخیص نشانه‌ها، بر اعتبارسنجی منابع، شناخت حدود خودیاری دیجیتال، امنیت داده‌ها و عادی‌سازی مراجعه به متخصصان تمرکز کنند.

تحلیل رفتارهای آنلاین و ارتباط آن با آسیب‌پذیری روان‌شناختی: رویکردی داده‌محور در سلامت روان اجتماعی

رضا کریمی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی الگوهای رفتار آنلاین مرتبط با آسیب‌پذیری روان‌شناختی و تبیین سازوکارهای فردی و اجتماعی مؤثر بر این ارتباط در میان کاربران بزرگسال ساکن تهران انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون استقرایی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ کاربر بزرگسال ساکن تهران، متشکل از ۱۴ زن و ۱۰ مرد در دامنه سنی ۱۹ تا ۴۲ سال بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه به طول انجامید، ضبط و به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی شد. اشباع نظری پس از مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و طی مراحل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، تشکیل مقوله‌ها، بازبینی مضامین و تفسیر نهایی تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همکار پژوهشی، ثبت مسیر تصمیم‌گیری و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع تقویت شد. تحلیل مصاحبه‌ها به شناسایی پنج مقوله اصلی منجر شد: استفاده جبرانی از فضای آنلاین برای تنظیم هیجان؛ مقایسه اجتماعی و آسیب‌پذیری خودارزشی؛ اضافه‌بار اطلاعاتی، فرسودگی شناختی و اختلال در خواب؛ دوگانگی حمایت اجتماعی و تهدیدهای بین‌فردی آنلاین؛ و شاخص‌های رفتاری قابل‌رصد برای شناسایی زودهنگام آسیب‌پذیری. مشارکت‌کنندگان رفتارهایی مانند وارسی مکرر اعلان‌ها، پیمایش بی‌هدف، استفاده شبانه، وابستگی خلق به بازخوردهای آنلاین، حذف و نصب مجدد برنامه‌ها، کناره‌گیری از روابط حضوری و حساسیت به دیده‌شدن را به‌عنوان نشانه‌های تشدید آشفتگی روان‌شناختی توصیف کردند. یافته‌ها نشان دادند که آسیب‌پذیری روان‌شناختی نه صرفاً با میزان حضور آنلاین، بلکه با انگیزه استفاده، کیفیت تعامل، نوع محتوای مشاهده‌شده، میزان کنترل ادراک‌شده و جایگزینی فعالیت‌های آفلاین ارتباط دارد. بنابراین، رویکردهای داده‌محور باید به‌جای تمرکز انحصاری بر زمان استفاده، مجموعه‌ای از شاخص‌های رفتاری، هیجانی و زمینه‌ای را بررسی کنند. توسعه سواد سلامت دیجیتال، تقویت تنظیم هیجان، آموزش مدیریت اعلان‌ها و طراحی سامانه‌های اخلاق‌مدار برای شناسایی زودهنگام الگوهای پرخطر می‌تواند به ارتقای سلامت روان اجتماعی کمک کند.

نابرابری اجتماعی و سلامت روان: بررسی نقش سرمایه اجتماعی، محرومیت اقتصادی و دسترسی به خدمات روان‌شناختی

الهام موسوی , حمید یوسفی

هدف این پژوهش، تبیین تجربه زیسته شهروندان تهرانی از تأثیر نابرابری اجتماعی بر سلامت روان، با تمرکز بر نقش سرمایه اجتماعی، محرومیت اقتصادی و دسترسی به خدمات روان‌شناختی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی متعارف انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از شهروندان ۲۳ تا ۵۸ ساله ساکن مناطق مختلف تهران بودند که به شیوه نمونه‌گیری هدفمند و با حداکثر تنوع از نظر جنسیت، سن، تحصیلات، وضعیت اشتغال، محل سکونت و تجربه استفاده از خدمات روان‌شناختی انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی گردآوری شد. مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه طول کشید و پس از کسب رضایت آگاهانه ضبط و به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی شد. اشباع نظری در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. تحلیل داده‌ها به‌صورت استقرایی و هم‌زمان با گردآوری داده‌ها در نرم‌افزار NVivo 14 انجام شد. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان، ثبت مسیر تحلیل و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع تقویت شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «فشار اقتصادی مزمن و فرسایش امنیت روانی»، «سرمایه اجتماعی دوگانه؛ سپر حمایتی و منبع فشار»، «دسترسی طبقاتی و ناپیوسته به خدمات روان‌شناختی» و «چرخه بازتولید نابرابری و راهبردهای بقا». مشارکت‌کنندگان، بی‌ثباتی شغلی، افزایش هزینه مسکن، بدهی، نگرانی درباره آینده و ناتوانی در تأمین نیازهای اساسی را با اضطراب، اختلال خواب، احساس درماندگی و تعارض خانوادگی مرتبط می‌دانستند. حمایت خانوادگی و محلی در برخی موارد آثار فشار اقتصادی را تعدیل می‌کرد، اما فرسودگی شبکه‌های حمایتی، مقایسه اجتماعی و ترس از قضاوت، کارکرد سرمایه اجتماعی را محدود می‌ساخت. هزینه جلسات، پوشش ناکافی بیمه، پراکندگی جغرافیایی خدمات، انگ اجتماعی و بی‌اعتمادی به کیفیت خدمات از مهم‌ترین موانع مراجعه بودند. یافته‌ها نشان داد که نابرابری در سلامت روان صرفاً حاصل تفاوت‌های فردی نیست، بلکه در تعامل میان ناامنی اقتصادی، کیفیت روابط اجتماعی و ساختار نابرابر خدمات شکل می‌گیرد. محرومیت اقتصادی هم احتمال تجربه آشفتگی روان‌شناختی را افزایش می‌دهد و هم توانایی فرد برای دریافت مراقبت مستمر را کاهش می‌دهد. سرمایه اجتماعی هنگامی نقش محافظتی دارد که بر اعتماد، حمایت متقابل و دسترسی به منابع واقعی استوار باشد. کاهش نابرابری سلامت روان مستلزم سیاست‌های بین‌بخشی شامل حمایت اقتصادی، تقویت خدمات محله‌محور، توسعه پوشش بیمه‌ای و کاهش انگ مراجعه به روان‌شناس است.

مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان

درباره‌ی مجله

شماره کنونی

ارسال مقاله

شماره‌ها

آمار نشریه

توسعه‌دهنده

هیئت تحریریه

واژگان کلیدی