تأثیر محیط خانواده بر سلامت روان نوجوانان: نقش سبک‌های فرزندپروری، دلبستگی و تنظیم هیجان

نویسندگان

  • حمید رضایی گروه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
  • الهام هاشمی گروه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران نویسنده

کلمات کلیدی:

محیط خانواده, سلامت روان نوجوانان, سبک‌های فرزندپروری, دلبستگی, تنظیم هیجان, پژوهش کیفی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه زیسته نوجوانان از تأثیر محیط خانواده، سبک‌های فرزندپروری، کیفیت دلبستگی و شیوه‌های تنظیم هیجان بر سلامت روان آنان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۰ نوجوان ۱۴ تا ۱۸ ساله ساکن شهر تهران بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و با حداکثر تنوع از نظر سن، جنسیت، پایه تحصیلی، ساختار خانواده و وضعیت اقتصادی‌ـ‌اجتماعی انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه به طول انجامید، ضبط و به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی شد. اشباع مفهومی در مصاحبه هجدهم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از اشباع انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل آشنایی با داده‌ها، تولید کدهای اولیه، تشکیل مضامین، بازبینی، تعریف و نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان، ثبت یادداشت‌های تأملی و مقایسه مستمر داده‌ها استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «جو عاطفی خانواده و الگوی اعمال اقتدار»، «امنیت دلبستگی و دسترس‌پذیری هیجانی والدین»، «اجتماعی‌سازی هیجان و هم‌تنظیمی خانوادگی» و «تعارض، گفت‌وگو و مرزبندی استقلال نوجوان». نوجوانانی که گرمی عاطفی، قواعد روشن، پذیرش بدون قیدوشرط، گفت‌وگوی محترمانه و فرصت ابراز هیجان را تجربه کرده بودند، از آرامش روان‌شناختی، اعتمادبه‌نفس و توانایی تنظیم هیجان بیشتری برخوردار بودند. در مقابل، کنترل روان‌شناختی، انتقاد مداوم، بی‌اعتنایی عاطفی، تعارض‌های حل‌نشده و نقض حریم خصوصی با اضطراب، خلق افسرده، خشم، اجتناب و پنهان‌کاری همراه بود. محیط خانواده از طریق تعامل سبک فرزندپروری، امنیت دلبستگی و فرایندهای تنظیم مشترک هیجان، نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت روان نوجوانان دارد. بنابراین، مداخلات ارتقای سلامت روان نوجوانان باید علاوه بر آموزش مهارت‌های فردی، بر افزایش پاسخ‌دهی هیجانی والدین، کاهش کنترل روان‌شناختی، بهبود ارتباط خانوادگی و تقویت استقلال متناسب با سن تمرکز کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.

Aldao, A., Nolen-Hoeksema, S., & Schweizer, S. (2010). Emotion-regulation strategies across psychopathology: A meta-analytic review. Clinical Psychology Review, 30(2), 217–237. doi:10.1016/j.cpr.2009.11.004

Allen, J. P., McElhaney, K. B., Land, D. J., Kuperminc, G. P., Moore, C. W., O’Beirne-Kelly, H., & Kilmer, S. L. (2003). A secure base in adolescence: Markers of attachment security in the mother–adolescent relationship. Child Development, 74(1), 292–307. doi:10.1111/1467-8624.t01-1-00536

Azman, Ö., Mauz, E., Reitzle, M., Geene, R., Hölling, H., & Rattay, P. (2021). Associations between parenting style and mental health in children and adolescents aged 11–17 years: Results of the KiGGS cohort study (second follow-up). Children, 8(8), 672. doi:10.3390/children8080672

Baumrind, D. (1966). Effects of authoritative parental control on child behavior. Child Development, 37(4), 887–907. doi:10.2307/1126611

Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. doi:10.1191/1478088706qp063oa

Braun, V., & Clarke, V. (2021). One size fits all? What counts as quality practice in reflexive thematic analysis? Qualitative Research in Psychology, 18(3), 328–352. doi:10.1080/14780887.2020.1769238

Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.

Compas, B. E., Jaser, S. S., Bettis, A. H., Watson, K. H., Gruhn, M. A., Dunbar, J. P., Williams, E., & Thigpen, J. C. (2017). Coping, emotion regulation, and psychopathology in childhood and adolescence: A meta-analysis and narrative review. Psychological Bulletin, 143(9), 939–991. doi:10.1037/bul0000110

Cooke, J. E., Kochendorfer, L. B., Stuart-Parrigon, K. L., Koehn, A. J., & Kerns, K. A. (2019). Parent–child attachment and children’s experience and regulation of emotion: A meta-analytic review. Emotion, 19(6), 1103–1126. doi:10.1037/emo0000504

Darling, N., & Steinberg, L. (1993). Parenting style as context: An integrative model. Psychological Bulletin, 113(3), 487–496. doi:10.1037/0033-2909.113.3.487

Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: Concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse Education Today, 24(2), 105–112. doi:10.1016/j.nedt.2003.10.001

Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299. doi:10.1037/1089-2680.2.3.271

Gross, J. J., & John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion-regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 85(2), 348–362. doi:10.1037/0022-3514.85.2.348

Hennink, M. M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591–

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

Articles

نحوه استناد به مقاله

رضایی ح., & هاشمی ا. (1404). تأثیر محیط خانواده بر سلامت روان نوجوانان: نقش سبک‌های فرزندپروری، دلبستگی و تنظیم هیجان. مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان, 1(6), 1-20. https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/view/23