مدل پیش‌بینی اضطراب و افسردگی دانشجویان بر اساس تنهایی، تعلق دانشگاهی و حمایت اجتماعی

نویسندگان

  • فاطمه رحیمی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران نویسنده
  • سینا مرادی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

کلمات کلیدی:

اضطراب, افسردگی, تنهایی, تعلق دانشگاهی, حمایت اجتماعی, دانشجویان, پژوهش کیفی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تدوین یک مدل مفهومی برای تبیین اضطراب و افسردگی دانشجویان بر اساس تجربه تنهایی، میزان تعلق به دانشگاه و کیفیت حمایت اجتماعی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۲ دانشجوی ۱۸ تا ۲۹ ساله مشغول به تحصیل در دانشگاه‌های شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و سپس نظری انتخاب شدند. معیار ورود، داشتن حداقل دو نیمسال سابقه تحصیل، تجربه نگرانی یا خلق افسرده پایدار در شش ماه گذشته و تمایل به بیان تجربه‌های فردی و دانشگاهی بود. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی با مدت ۴۵ تا ۷۵ دقیقه گردآوری شدند. اشباع مفهومی در مصاحبه بیستم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از اشباع انجام گرفت. مصاحبه‌ها به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی و با استفاده از مقایسه مستمر، کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. سازمان‌دهی داده‌ها با نرم‌افزار NVivo انجام شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی شامل «گسست ارتباطی و تنهایی ادراک‌شده»، «فرسایش تعلق دانشگاهی»، «حمایت اجتماعی ناکافی و مشروط»، «چرخه متقابل اضطراب، افسردگی و کناره‌گیری» و «بازسازی پیوندهای محافظت‌کننده» منجر شد. یافته‌ها نشان دادند تنهایی زمانی به اضطراب و افسردگی منتهی می‌شود که با احساس دیده‌نشدن در محیط دانشگاه، روابط سطحی، ترس از قضاوت، نبود حمایت متناسب با نیاز و کاهش مشارکت اجتماعی همراه باشد. اضطراب با نگرانی درباره طردشدن، شکست تحصیلی و آینده آغاز می‌شد و از طریق اجتناب اجتماعی و نشخوار فکری، دسترسی دانشجو به حمایت و احساس تعلق را کاهش می‌داد. در مقابل، وجود حتی یک رابطه قابل‌اعتماد، تجربه پذیرش از سوی استادان و همسالان و مشارکت معنادار دانشگاهی نقش محافظت‌کننده داشت. اضطراب و افسردگی دانشجویان را نمی‌توان صرفاً پیامد ضعف‌های فردی دانست، بلکه این مشکلات در شبکه‌ای از روابط اجتماعی، تجربه‌های دانشگاهی و ارزیابی دانشجو از در دسترس بودن حمایت شکل می‌گیرند. مدل پیشنهادی نشان می‌دهد تنهایی عامل خطر نزدیک، ضعف تعلق دانشگاهی بستر تشدیدکننده و حمایت اجتماعی عامل تعدیل‌کننده رابطه میان فشارهای دانشجویی و مشکلات هیجانی است. بر این اساس، مداخلات دانشگاهی باید علاوه بر ارائه خدمات مشاوره‌ای، بر تقویت روابط همسالان، افزایش پاسخ‌گویی استادان، ایجاد فرصت مشارکت و شناسایی زودهنگام دانشجویان منزوی تمرکز کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497

Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2009). Perceived social isolation and cognition. Trends in Cognitive Sciences, 13(10), 447–454. https://doi.org/10.1016/j.tics.2009.06.005

Cacioppo, J. T., Hughes, M. E., Waite, L. J., Hawkley, L. C., & Thisted, R. A. (2006). Loneliness as a specific risk factor for depressive symptoms: Cross-sectional and longitudinal analyses. Psychology and Aging, 21(1), 140–151. https://doi.org/10.1037/0882-7974.21.1.140

Charmaz, K. (2014). Constructing grounded theory (2nd ed.). SAGE Publications.

Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357. https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310

Conti, C., Lanzara, R., Rosa, I., Müller, M. M., & Porcelli, P. (2023). Psychological correlates of perceived loneliness in college students before and during the COVID-19 stay-at-home period: A longitudinal study. BMC Psychology, 11, Article 60. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01099-1

Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4th ed.). SAGE Publications.

Ellard, O. B., Dennison, C., & Tuomainen, H. (2023). Interventions addressing loneliness amongst university students: A systematic review. Child and Adolescent Mental Health, 28(4), 512–523. https://doi.org/10.1111/camh.12614

Ghafari, R., Mirghafourvand, M., Rouhi, M., & Osouli Tabrizi, S. (2021). Mental health and its relationship with social support in Iranian students during the COVID-19 pandemic. BMC Psychology, 9, Article 81. https://doi.org/10.1186/s40359-021-00589-4

Gopalan, M., & Brady, S. T. (2020). College students’ sense of belonging: A national perspective. Educational Researcher, 49(2), 134–137. https://doi.org/10.3102/0013189X19897622

Gopalan, M., Linden-Carmichael, A., & Lanza, S. (2022). College students’ sense of belonging and mental health amidst the COVID-19 pandemic. Journal of Adolescent Health, 70(2), 228–233. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2021.10.010

Hennink, M. M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591–608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344

Jaafari, Z., Farhadi, A., Amin Lari, F., Mousavi, F. S., Moltafet, H., Dashti, E., & Marzban, M. (2021). Prevalence of depression in Iranian college students: A systematic review and meta-analysis. Iranian Journal of Psychiatry and Behavioral Sciences, 15(1), Article e101524. https://doi.org/10.5812/ijpbs.101524

Li, W., Zhao, Z., Chen, D., Peng, Y., & Lu, Z. (2022). Prevalence and associated factors of depression and anxiety symptoms among college students: A systematic review and meta-analysis. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 63(11), 1222–1230. https://doi.org/10.1111/jcpp.13606

Lim, M. H., Eres, R., & Vasan, S. (2020). Understanding loneliness in the twenty-first century: An update on correlates, risk factors, and potential solutions. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 55, 793–810. https://doi.org/10.1007/s00127-020-01889-7

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.

Mahdavinoor, S. M. M., Moghimi, B., Mollaei, A., Teimouri, M., Abedi Yarandi, M. S., Loveneh Nasab, P., & Rafiee, M. H. (2025). Prevalence and factors related with depression in Iranian university students: A large sample cross-sectional study. Middle East Current Psychiatry, 32, Article 24. https://doi.org/10.1186/s43045-025-00517-x

Mann, F., Wang, J., Pearce, E., Ma, R., Schlief, M., Lloyd-Evans, B., Ikhtabi, S., & Johnson, S. (2022). Loneliness and the onset of new mental health problems in the general population. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 57(11), 2161–2178. https://doi.org/10.1007/s00127-022-02261-7

Rankin, J. A., Paisley, C. A., Mulla, M. M., & Tomeny, T. S. (2018). Unmet social support needs among college students: Relations between social support discrepancy and depressive and anxiety symptoms. Journal of Counseling Psychology, 65(4), 474–489. https://doi.org/10.1037/cou0000269

Shi, X., Wang, A., & Zhu, Y. (2023). Longitudinal associations among smartphone addiction, loneliness, and depressive symptoms in college students: Disentangling between- and within-person associations. Addictive Behaviors, 142, Article 107676. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2023.107676

Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research: A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042

Vicary, E., Kapadia, D., Bee, P., Bennion, M., & Brooks, H. (2025). The impact of social support on university students living with mental illness: A systematic review and narrative synthesis. Journal of Mental Health, 34(4), 463–475. https://doi.org/10.1080/09638237.2024.2408237

Wang, J., Mann, F., Lloyd-Evans, B., Ma, R., & Johnson, S. (2018). Associations between loneliness and perceived social support and outcomes of mental health problems: A systematic review. BMC Psychiatry, 18, Article 156. https://doi.org/10.1186/s12888-018-1736-5

World Health Organization. (2022). World mental health report: Transforming mental health for all. World Health Organization.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

Articles

نحوه استناد به مقاله

رحیمی ف., & مرادی س. (1404). مدل پیش‌بینی اضطراب و افسردگی دانشجویان بر اساس تنهایی، تعلق دانشگاهی و حمایت اجتماعی. مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان, 1(6), 101-121. https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/view/49