بررسی اثر انگ اجتماعی بیماریهای روانی بر رفتارهای کمکخواهی و استفاده از خدمات سلامت روان
کلمات کلیدی:
انگ اجتماعی, بیماری روانی, کمکخواهی, خدمات سلامت روان, انگ درونیشده, پژوهش کیفیچکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه افراد دارای مشکلات روانشناختی از انگ اجتماعی و بررسی چگونگی اثرگذاری آن بر تصمیم به کمکخواهی، انتخاب منابع کمک و تداوم استفاده از خدمات سلامت روان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۴ فرد بزرگسال ساکن تهران بودند که تجربه مواجهه با یک مشکل روانشناختی، دریافت تشخیص یا احساس نیاز به خدمات سلامت روان را داشتند. نمونهگیری بهصورت هدفمند و با حداکثر تنوع از نظر جنسیت، سن، وضعیت تأهل، تحصیلات و نوع تجربه درمانی انجام شد. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته انفرادی گردآوری شدند. مصاحبهها بین ۴۵ تا ۸۵ دقیقه ادامه یافتند، ضبط و بهصورت کلمهبهکلمه پیادهسازی شدند. اشباع نظری در مصاحبه بیستویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت دادهها انجام گرفت. تحلیل دادهها همزمان با گردآوری، از طریق کدگذاری اولیه، تشکیل زیرمقولهها و استخراج مقولههای اصلی در نرمافزار NVivo 14 صورت گرفت. اعتبارپذیری یافتهها با بازبینی مشارکتکنندگان، تحلیل مستقل بخشی از دادهها، بحث میان پژوهشگران و ثبت مسیر تصمیمگیری تحلیلی تقویت شد. تحلیل مصاحبهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «ترس از قضاوت و افشای هویت آسیبپذیر»، «درونیسازی انگ و الزام به خوداتکایی»، «حفاظت از آبروی خانواده و تغییر مسیر کمکخواهی»، «تجربه انگ نهادی و استفاده گسسته از خدمات» و «بازسازی معنای کمکخواهی در بستر حمایت و آگاهی». بیشتر مشارکتکنندگان گزارش کردند که ترس از برچسبهایی مانند «دیوانه»، «ضعیف» یا «غیرقابلاعتماد» سبب پنهانکردن نشانهها، تأخیر در مراجعه، انتخاب خدمات غیررسمی، مراجعه با شکایتهای جسمانی و قطع زودهنگام درمان شده است. حمایت افراد مورد اعتماد، حفظ محرمانگی، تجربه درمانی محترمانه و آگاهی درباره ماهیت اختلالات روانی، احتمال مراجعه و تداوم درمان را افزایش میداد. یافتهها نشان داد انگ اجتماعی صرفاً یک نگرش منفی بیرونی نیست، بلکه از طریق پیشبینی طرد، شرم، تهدید هویت اجتماعی، فشار خانوادگی و تجربه رفتارهای تبعیضآمیز در نظام ارائه خدمات، مسیر کمکخواهی را بازآرایی میکند. کاهش فاصله درمانی مستلزم مداخلات چندسطحی شامل ارتقای سواد سلامت روان، برنامههای مبتنی بر تماس اجتماعی، آموزش خانوادهها و ارائهدهندگان خدمات، تضمین محرمانگی، ادغام خدمات روانشناختی در مراقبتهای عمومی و کاهش زبان و رویههای انگزننده است.
دانلودها
مراجع
Andrade, L. H., Alonso, J., Mneimneh, Z., Wells, J. E., Al-Hamzawi, A., Borges, G., Bromet, E., Bruffaerts, R., de Girolamo, G., de Graaf, R., Florescu, S., Gureje, O., Hinkov, H. R., Hu, C., Huang, Y., Hwang, I., Jin, R., Karam, E. G., Kovess-Masfety, V., … Kessler, R. C. (2014). Barriers to mental health treatment: Results from the WHO World Mental Health surveys. Psychological Medicine, 44(6), 1303–1317. https://doi.org/10.1017/S0033291713001943
Clement, S., Schauman, O., Graham, T., Maggioni, F., Evans-Lacko, S., Bezborodovs, N., Morgan, C., Rüsch, N., Brown, J. S. L., & Thornicroft, G. (2015). What is the impact of mental health-related stigma on help-seeking? A systematic review of quantitative and qualitative studies. Psychological Medicine, 45(1), 11–27. https://doi.org/10.1017/S0033291714000129
Corrigan, P. W. (2004). How stigma interferes with mental health care. American Psychologist, 59(7), 614–625. https://doi.org/10.1037/0003-066X.59.7.614
Corrigan, P. W., Druss, B. G., & Perlick, D. A. (2014). The impact of mental illness stigma on seeking and participating in mental health care. Psychological Science in the Public Interest, 15(2), 37–70. https://doi.org/10.1177/1529100614531398
Corrigan, P. W., & Miller, F. E. (2004). Shame, blame, and contamination: A review of the impact of mental illness stigma on family members. Journal of Mental Health, 13(6), 537–548. https://doi.org/10.1080/09638230400017004
Ghanean, H., Nojomi, M., & Jacobsson, L. (2011). Internalized stigma of mental illness in Tehran, Iran. Stigma Research and Action, 1(1), 11–17. https://doi.org/10.5463/sra.v1i1.10
Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: Concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse Education Today, 24(2), 105–112. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2003.10.001
Gulliver, A., Griffiths, K. M., & Christensen, H. (2010). Perceived barriers and facilitators to mental health help-seeking in young people: A systematic review. BMC Psychiatry, 10, Article 113. https://doi.org/10.1186/1471-244X-10-113
Hajebi, A., Hashemian, S. S., Abolhassani, M., Hajebi, A., Alizadeh, K., Rahnejat, A. M., Khademi, M., & Taghva, A. (2022). Assessing the impact of stigma reduction interventions in Iran: A qualitative study from the perspective of mental health stakeholders. Frontiers in Public Health, 10, Article 1027002. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1027002
Henderson, C., Evans-Lacko, S., & Thornicroft, G. (2013). Mental illness stigma, help seeking, and public health programs. American Journal of Public Health, 103(5), 777–780. https://doi.org/10.2105/AJPH.2012.301056
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Link, B. G., & Phelan, J. C. (2001). Conceptualizing stigma. Annual Review of Sociology, 27, 363–385. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.27.1.363
Mianji, F., & Kirmayer, L. J. (2023). Help-seeking strategies and treatment experiences among individuals diagnosed with bipolar spectrum disorder in Iran: A qualitative study. Transcultural Psychiatry, 60(2), 201–214. https://doi.org/10.1177/13634615221127855
Mojtabai, R., Olfson, M., Sampson, N. A., Jin, R., Druss, B., Wang, P. S., Wells, K. B., Pincus, H. A., & Kessler, R. C. (2011). Barriers to mental health treatment: Results from the National Comorbidity Survey Replication. Psychological Medicine, 41(8), 1751–1761. https://doi.org/10.1017/S0033291710002291
Rüsch, N., Angermeyer, M. C., & Corrigan, P. W. (2005). Mental illness stigma: Concepts, consequences, and initiatives to reduce stigma. European Psychiatry, 20(8), 529–539. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2005.04.004
Schomerus, G., & Angermeyer, M. C. (2008). Stigma and its impact on help-seeking for mental disorders: What do we know? Epidemiologia e Psichiatria Sociale, 17(1), 31–37. https://doi.org/10.1017/S1121189X00002669
Schnyder, N., Panczak, R., Groth, N., & Schultze-Lutter, F. (2017). Association between mental health-related stigma and active help-seeking: Systematic review and meta-analysis. The British Journal of Psychiatry, 210(4), 261–268. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.116.189464
Stuart, H. (2006). Media portrayal of mental illness and its treatments: What effect does it have on people with mental illness? CNS Drugs, 20(2), 99–106. https://doi.org/10.2165/00023210-200620020-00002
Taghva, A., Farsi, Z., Javanmard, Y., Atashi, A., Hajebi, A., & Khademi, M. (2017a). Stigma barriers of mental health in Iran: A qualitative study by stakeholders of mental health. Iranian Journal of Psychiatry, 12(3), 163–171.
Taghva, A., Farsi, Z., Javanmard, Y., Atashi, A., Hajebi, A., & Noorbala, A. A. (2017b). Strategies to reduce the stigma toward people with mental disorders in Iran: Stakeholders’ perspectives. BMC Psychiatry, 17, Article 17. https://doi.org/10.1186/s12888-016-1169-y
Thornicroft, G., Mehta, N., Clement, S., Evans-Lacko, S., Doherty, M., Rose, D., Koschorke, M., Shidhaye, R., O’Reilly, C., & Henderson, C. (2016). Evidence for effective interventions to reduce mental-health-related stigma and discrimination. The Lancet, 387(10023), 1123–1132. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00298-6
Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated Criteria for Reporting Qualitative Research (COREQ): A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042
Vogel, D. L., Wade, N. G., & Haake, S. (2006). Measuring the self-stigma associated with seeking psychological help. Journal of Counseling Psychology, 53(3), 325–337. https://doi.org/10.1037/0022-0167.53.3.325
World Health Organization. (2022). World mental health report: Transforming mental health for all. World Health Organization.
Yusefi, A. R., Rahimi, T., Rezaei, F., & Ahmadi Abpardeh, E. (2024). Predictors of seeking mental health services among Iranian middle-aged people based on the health belief model: Evidence from a cross-sectional study in a developing country. BMC Research Notes, 17, Article 360. https://doi.org/10.1186/s13104-024-07043-9