مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 2 پیاپی 8 1405 04 01 Evaluating the Effectiveness of Social Media–Based Interventions in Reducing Mental Health Stigma: A Qualitative Study in Tehran ارزیابی اثربخشی مداخلات مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی برای کاهش انگ سلامت روان 40 59 FA علی قاسم آبادی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران سارا صادقی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران امیر صالحی نژاد گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain users’, people with lived experience, family members’, and mental health professionals’ perceptions of the mechanisms, outcomes, and limitations of social media–based interventions intended to reduce mental health stigma. A qualitative descriptive-interpretive design was employed. The participants were 24 residents of Tehran who were selected through purposive maximum-variation sampling. They included 12 individuals with lived experience of mental health problems, 7 mental health professionals or professional content creators, and 5 family members or social advocates. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Interviews continued until theoretical saturation was reached; preliminary saturation occurred after the twenty-first interview, followed by three additional interviews to ensure informational adequacy. All interviews were transcribed verbatim and analyzed through inductive thematic analysis using NVivo version 14. Credibility and trustworthiness were enhanced through participant checking, peer review, documentation of the analytical process, maximum-variation sampling, and maintaining an audit trail. Four main categories emerged: “improving mental health literacy and cognitively reconstructing stigma,” “digital social contact and humanization of mental health experiences,” “empowerment for controlled disclosure, peer support, and help-seeking,” and “fragility of intervention effects in the face of distrust, trivialization, and platform-related risks.” Participants believed that accessible scientific information, authentic recovery narratives, and opportunities for reciprocal communication could challenge stereotypes, reduce fear, and decrease desired social distance. Nevertheless, misinformation, commercialized or performative portrayals of mental disorders, stigmatizing comments, privacy concerns, algorithmic repetition, and discontinuous exposure restricted intervention effectiveness. Social media–based interventions can contribute to reducing public stigma and facilitating help-seeking when they are scientifically credible, culturally appropriate, sustained over time, connected to professional services, and designed with meaningful participation from people with lived experience. However, social media interventions should not be considered substitutes for structural policies, face-to-face education, or accessible mental health services. Multilevel intervention design, professional content governance, active moderation, and assessment of long-term behavioral outcomes are required to achieve sustainable stigma reduction.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه و ادراک کاربران، افراد دارای تجربه زیسته، اعضای خانواده و متخصصان سلامت روان از سازوکارها، پیامدها و محدودیت‌های مداخلات مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی در کاهش انگ سلامت روان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح توصیفی ـ تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر ساکن شهر تهران بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع انتخاب شدند. آنان شامل ۱۲ کاربر دارای تجربه زیسته مشکلات سلامت روان، ۷ متخصص سلامت روان یا تولیدکننده محتوای تخصصی و ۵ عضو خانواده یا کنشگر اجتماعی بودند. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی گردآوری شدند. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که اشباع اولیه در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه دیگر برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. متن مصاحبه‌ها به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی و با استفاده از تحلیل مضمون استقرایی در نرم‌افزار NVivo نسخه ۱۴ تحلیل شد. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همتایان، ثبت مسیر تحلیل و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع تقویت شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «ارتقای سواد سلامت روان و بازسازی شناختی انگ»، «تماس اجتماعی دیجیتال و انسانی‌سازی تجربه اختلال روانی»، «توانمندسازی برای افشاگری کنترل‌شده، حمایت همتایان و کمک‌خواهی» و «شکنندگی اثر در برابر بی‌اعتمادی، سطحی‌سازی و مخاطرات پلتفرمی». مشارکت‌کنندگان بیان کردند که محتوای علمی ساده، روایت‌های اصیل بهبودی و امکان گفت‌وگوی دوسویه می‌تواند باورهای قالبی، ترس و فاصله اجتماعی را کاهش دهد. بااین‌حال، اطلاعات نادرست، بازنمایی نمایشی اختلال‌ها، تبلیغات تجاری، نظرات تحقیرآمیز، نگرانی درباره محرمانگی و ناپایداری مواجهه با محتوا، اثربخشی مداخلات را محدود می‌کرد. مداخلات مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی، در صورت برخورداری از اعتبار علمی، مشارکت افراد دارای تجربه زیسته، تناسب فرهنگی، تداوم زمانی و اتصال روشن به خدمات حرفه‌ای، ظرفیت مطلوبی برای کاهش انگ عمومی و تسهیل کمک‌خواهی دارند. بااین‌حال، این مداخلات نباید جایگزین سیاست‌های ساختاری، آموزش حضوری یا خدمات سلامت روان تلقی شوند. طراحی مداخلات چندسطحی، نظارت تخصصی بر محتوا و ارزیابی پیامدهای رفتاری و بلندمدت برای دستیابی به اثر پایدار ضروری است.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/55/49