مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 2 پیاپی 8 1405 04 01 Digital Mindfulness-Based Interventions and Their Psychosocial Mental Health Outcomes مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی دیجیتال و پیامدهای آن بر سلامت روانی–اجتماعی 20 39 FA حسین جلالی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران زهرا نوریان گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain users’ lived experiences of digital mindfulness-based interventions and identify their perceived psychological and social health outcomes. This qualitative study was conducted using conventional content analysis. The participants were 20 residents of Tehran who had used a mindfulness mobile application, web-based program, or synchronous online mindfulness course for at least eight weeks. Purposive maximum-variation sampling was applied to achieve diversity in age, gender, marital status, education, occupational status, intervention format, and duration of use. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Conceptual and theoretical saturation was reached after the eighteenth interview, followed by two confirmatory interviews. The interviews were audio-recorded with permission, transcribed verbatim, and analyzed inductively using NVivo version 14. Meaning units were identified, condensed, coded, compared, and organized into subcategories and main categories. Credibility and trustworthiness were enhanced through participant checking, peer review, maximum-variation sampling, reflexive memoing, prolonged engagement with the data, and maintenance of an audit trail. Five main categories were identified: reduced psychological arousal and improved emotional regulation; enhanced self-awareness, cognitive distancing, and self-compassion; improved interpersonal interactions and social connectedness; accessibility, autonomy, and integration of mindfulness into everyday life; and fragile engagement due to digital fatigue, limited human feedback, privacy concerns, insufficient personalization, and difficulty managing intense experiences. Participants described reductions in stress, repetitive negative thinking, impulsive emotional reactions, and interpersonal conflict. They also reported greater listening capacity, empathy, boundary awareness, and purposeful social participation. Nevertheless, inconsistent practice, technological distractions, feelings of isolation during self-guided practice, and uncertainty about the accuracy or safety of digital content limited perceived benefits. Digital mindfulness interventions may promote psychosocial mental health by strengthening present-moment attention, acceptance, emotional regulation, self-compassion, and deliberate interpersonal responding. Their flexibility and accessibility make them potentially valuable as preventive, complementary, and low-threshold mental health resources. However, they should not be regarded as universal substitutes for professional assessment or treatment. Persian-language, culturally responsive programs that combine autonomous practice with optional human guidance, privacy protection, risk screening, crisis referral, personalization, and engagement-support features are likely to be safer and more sustainable.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه زیسته کاربران مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی دیجیتال و شناسایی پیامدهای ادراک‌شده این مداخلات بر ابعاد روان‌شناختی و اجتماعی سلامت انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 20 نفر از ساکنان شهر تهران بودند که حداقل به مدت هشت هفته از اپلیکیشن‌های تلفن همراه، دوره‌های اینترنتی یا جلسات برخط مبتنی بر ذهن‌آگاهی استفاده کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با بیشترین تنوع از نظر سن، جنسیت، وضعیت تأهل، تحصیلات و نوع مداخله دیجیتال انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی گردآوری شدند. اشباع نظری در مصاحبه هجدهم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. متن مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی کلمه‌به‌کلمه، با استفاده از نرم‌افزار NVivo نسخه 14 کدگذاری و تحلیل شد. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکاران، تنوع نمونه، یادداشت‌های تأملی و ثبت مسیر تحلیل تقویت شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: کاهش برانگیختگی روانی و بهبود تنظیم هیجان؛ افزایش خودآگاهی، فاصله‌گیری از افکار و خودشفقتی؛ بهبود کیفیت تعاملات و احساس پیوند اجتماعی؛ دسترس‌پذیری، خودمختاری و ادغام تمرین‌ها در زندگی روزمره؛ و شکنندگی مشارکت در اثر خستگی دیجیتال، فقدان بازخورد انسانی، نگرانی‌های محرمانگی و محدودیت شخصی‌سازی. مشارکت‌کنندگان کاهش تنش، نشخوار فکری، واکنش‌پذیری هیجانی و تعارض‌های بین‌فردی را گزارش کردند. در مقابل، استفاده ناپیوسته، احساس تنهایی هنگام تمرین و دشواری مدیریت تجربه‌های هیجانی شدید، اثربخشی ادراک‌شده را محدود می‌کرد. یافته‌ها نشان دادند مداخلات ذهن‌آگاهی دیجیتال می‌توانند از طریق تقویت توجه به زمان حال، پذیرش تجربه، تنظیم هیجان، خودشفقتی و پاسخ‌دهی آگاهانه در روابط، به ارتقای سلامت روانی–اجتماعی کمک کنند. بااین‌حال، این مداخلات نباید جایگزین مطلق خدمات تخصصی تلقی شوند. طراحی فارسی‌زبان، متناسب با فرهنگ، برخوردار از راهنمای انسانی، سازوکارهای ایمنی، حفاظت از داده‌ها و قابلیت شخصی‌سازی می‌تواند مشارکت پایدار و اثربخشی آن‌ها را افزایش دهد.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/54/48