مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 2 پیاپی 7 1405 02 01 Designing an Ecological Model for Mental Health Promotion with Emphasis on the Interaction among the Individual, Family, and Community طراحی مدل اکولوژیک ارتقای سلامت روان با تأکید بر تعامل فرد، خانواده و جامعه 102 118 FA شیرین نوری گروه مشاوره خانواده، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article <p>This study aimed to develop an ecological model of mental health promotion by identifying the components and interactive mechanisms operating across individual, family, and community levels. This qualitative study was conducted using an inductive content analysis approach. The participants were 24 individuals residing or working in Tehran, including psychologists, psychiatrists, family counselors, social workers, community health professionals, health-sector managers, and people with lived experience of using mental health services. Participants were recruited through purposive maximum-variation sampling. Data were collected exclusively through semi-structured interviews. Theoretical saturation was achieved after the twenty-first interview, followed by three additional interviews to confirm the stability and comprehensiveness of the categories. All interviews were transcribed verbatim and analyzed through systematic coding with NVivo software. Credibility, dependability, confirmability, and transferability were enhanced through member checking, peer review, maintenance of an audit trail, researcher reflexivity, and variation in participants’ professional and experiential backgrounds. Four main categories were identified: “individual psychological agency and self-regulation,” “the family as a foundation of psychological security and care,” “a supportive and opportunity-generating community,” and “inter-level mental health governance and linkage.” Sustainable mental health promotion was found to depend on the integration of mental health literacy, self-awareness, emotional regulation, adaptive coping, and help-seeking with emotionally secure family relationships, constructive communication, social capital, community participation, stigma reduction, locally accessible services, and coordination among health, education, welfare, workplace, and municipal institutions. “Ecological synergy in mental health” emerged as the central theme, indicating that no single level can independently produce sustainable mental health outcomes. Mental health should be understood as a dynamic outcome of reciprocal interactions among personal capacities, family relationships, social conditions, and service structures. The proposed model moves beyond exclusively individual and treatment-oriented approaches by emphasizing coordinated, preventive, family-centered, community-based, culturally responsive, and rights-based interventions. It may provide a conceptual foundation for developing local mental health programs, coordinating cross-sector services, identifying intervention priorities, and evaluating mental health promotion policies in metropolitan settings.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف طراحی مدلی اکولوژیک برای ارتقای سلامت روان، مبتنی بر شناسایی مؤلفه‌ها و سازوکارهای تعاملی سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای استقرایی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از متخصصان روان‌شناسی و روان‌پزشکی، مشاوران خانواده، مددکاران اجتماعی، کارشناسان سلامت جامعه، مدیران حوزه سلامت و افراد دارای تجربه استفاده از خدمات سلامت روان در شهر تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. اشباع نظری در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از تثبیت مقوله‌ها انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی کامل، با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتایان، ثبت مسیر تحلیل و تنوع‌بخشی به مشارکت‌کنندگان تأمین شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی شامل «عاملیت و تنظیم‌گری روان‌شناختی فرد»، «خانواده به‌مثابه پایگاه امنیت و مراقبت روانی»، «جامعه حمایتگر و فرصت‌ساز» و «حکمرانی و پیونددهی بین‌سطحی سلامت روان» انجامید. یافته‌ها نشان دادند که ارتقای پایدار سلامت روان زمانی محقق می‌شود که سواد سلامت روان، خودآگاهی، تنظیم هیجان و کمک‌خواهی فردی با ارتباطات ایمن خانوادگی، حمایت عاطفی، سرمایه اجتماعی، کاهش انگ، دسترسی محلی به خدمات و هماهنگی میان نهادهای سلامت، آموزش، رفاه و مدیریت شهری همراه شود. مضمون مرکزی پژوهش با عنوان «هم‌افزایی اکولوژیک سلامت روان» بیانگر تأثیر متقابل و پویای سطوح مختلف مدل بود. سلامت روان صرفاً پیامد ویژگی‌های فردی یا مداخلات درمانی نیست، بلکه از تعامل مستمر قابلیت‌های شخصی، روابط خانوادگی، شرایط اجتماعی و ساختارهای ارائه خدمات شکل می‌گیرد. مدل پیشنهادی بر مداخلات چندسطحی، پیشگیرانه، خانواده‌محور، جامعه‌پایه و متناسب با بافت فرهنگی تأکید دارد و می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری، طراحی برنامه‌های محلی و ارزیابی نظام ارتقای سلامت روان باشد.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/52/46