مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 5 1404 10 01 A Predictive Model of Job Burnout Based on Social, Emotional, and Organizational Factors: A Multilevel Approach مدل پیش‌بینی فرسودگی شغلی بر اساس عوامل اجتماعی، هیجانی و سازمانی: یک رویکرد چندسطحی 20 41 FA محمد ابراهیمی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article <p>This study aimed to develop a multilevel conceptual model for explaining and predicting job burnout through the interaction of social factors, emotional processes, and organizational conditions. This qualitative study was conducted using a thematic analysis approach. The study population comprised employees, supervisors, and managers working in public, semi-public, and private organizations in Tehran who had sustained experience of occupational pressures and burnout-related symptoms. Participants were recruited through purposive maximum-variation sampling, and recruitment continued until theoretical and meaning saturation was achieved. The final sample consisted of 24 participants, including 13 women and 11 men. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews lasting between 45 and 78 minutes. Interviews were audio-recorded with permission, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. The analytical process involved familiarization with the transcripts, initial coding, theme generation, theme review, definition and naming of themes, and development of the final multilevel model. Member reflection, peer review of coding, maintenance of an audit trail, reflexive note-taking, and thick contextual description were used to enhance the credibility, dependability, confirmability, and transferability of the findings. Four main categories were identified: erosion of social connectedness and professional support, accumulation of emotional strain and emotional incongruence, burnout-producing organizational structures and practices, and a multilevel cycle of resource loss. Insufficient managerial and collegial support, interpersonal conflict, occupational isolation, emotional suppression, surface acting, inadequate psychological recovery, excessive workload, role ambiguity and conflict, organizational injustice, job insecurity, and controlling leadership were reported as major antecedents of burnout. Organizational conditions appeared to intensify emotional demands and weaken social relationships. In turn, emotional exhaustion and cynicism reduced employees’ participation, help-seeking, and social interaction, thereby creating a self-reinforcing burnout cycle. Job burnout should not be understood merely as an individual vulnerability or a failure of personal coping. Rather, it develops through dynamic interactions among individual, interpersonal, team, managerial, and organizational factors. The proposed model suggests that sustainable prevention requires simultaneous reduction of chronic job demands, improvement of organizational justice, development of supportive leadership, strengthening of psychological safety and workplace relationships, and provision of genuine opportunities for emotional and physical recovery. Individual resilience training alone is unlikely to produce lasting outcomes when the organizational sources of resource depletion remain unchanged.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تدوین یک مدل مفهومی چندسطحی برای تبیین و پیش‌بینی فرسودگی شغلی بر پایه تعامل عوامل اجتماعی، فرایندهای هیجانی و شرایط سازمانی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل کارکنان، سرپرستان و مدیران شاغل در سازمان‌های دولتی، عمومی و خصوصی شهر تهران بود که تجربه مستقیم و مستمری از فشارهای شغلی و نشانه‌های فرسودگی شغلی داشتند. مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، 24 نفر شامل 13 زن و 11 مرد در پژوهش شرکت کردند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی گردآوری شد. مدت مصاحبه‌ها بین 45 تا 78 دقیقه بود و متن آن‌ها پس از پیاده‌سازی کلمه‌به‌کلمه، با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شد. فرایند تحلیل شامل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، شناسایی مضامین، بازبینی، نام‌گذاری و تدوین مدل نهایی بود. برای افزایش اعتمادپذیری یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل و توصیف غنی زمینه استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها به شناسایی چهار مقوله اصلی منجر شد: فرسایش پیوندهای اجتماعی و حمایت حرفه‌ای، انباشت فشار و ناهماهنگی هیجانی، ساختارها و رویه‌های سازمانی فرساینده، و چرخه چندسطحی از دست رفتن منابع. مشارکت‌کنندگان، حمایت ناکافی مدیر و همکاران، تعارض‌های بین‌فردی، انزوای شغلی، سرکوب هیجان، نمایش هیجان‌های غیرواقعی، ناتوانی در بازیابی روانی، حجم کار بالا، ابهام و تعارض نقش، بی‌عدالتی سازمانی، ناامنی شغلی و سبک رهبری کنترل‌گر را از مهم‌ترین زمینه‌های شکل‌گیری فرسودگی معرفی کردند. یافته‌ها نشان داد عوامل سازمانی از طریق افزایش فشار هیجانی و تضعیف روابط اجتماعی، فرسودگی را تشدید می‌کنند و پیامدهای فرسودگی نیز با کاهش مشارکت و کناره‌گیری اجتماعی، چرخه‌ای خودتقویت‌شونده ایجاد می‌کنند. فرسودگی شغلی پدیده‌ای صرفاً فردی یا ناشی از ضعف مهارت‌های مقابله‌ای کارکنان نیست، بلکه محصول تعامل پویای سطوح فردی، بین‌فردی، گروهی و سازمانی است. مدل پیشنهادی نشان می‌دهد پیشگیری مؤثر مستلزم کاهش تقاضاهای مزمن شغلی، اصلاح رویه‌های ناعادلانه، تقویت رهبری حمایتگر، افزایش امنیت روان‌شناختی و فراهم‌کردن امکان بازیابی هیجانی است. بنابراین، مداخلات محدود به آموزش تاب‌آوری فردی، بدون اصلاح ساختارهای مولد فشار، تأثیر پایدار نخواهند داشت.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/44/30