مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 4 1404 08 01 A Behavioral Model Predicting Individuals’ Participation in Mental Health Promotion Programs: The Role of Health Beliefs and Self-Efficacy مدل رفتاری پیش‌بینی‌کننده مشارکت افراد در برنامه‌های ارتقای سلامت روان: نقش باورهای سلامت و خودکارآمدی 105 124 FA پیمان رحیمی گروه مشاوره خانواده، دانشگاه گیلان، رشت، ایران علی مرادی گروه مشاوره خانواده، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain the behavioral pattern underlying individuals’ participation in mental health promotion programs and to identify the roles of health beliefs, self-efficacy, perceived barriers, and cues to action in shaping such participation. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants were 24 adult residents of Tehran, Iran, selected through purposive maximum-variation sampling according to age, gender, education, marital status, and previous experience with mental health programs. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews lasting 45–75 minutes. Theoretical saturation was reached after the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm the stability and comprehensiveness of the categories. All interviews were audio-recorded with participants’ consent, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo 14. The analytical process included repeated familiarization with the data, generation of initial codes, development and revision of themes, definition of categories, and construction of an integrated behavioral model. Member checking, peer review, maximum-variation sampling, reflexive documentation, and an audit trail were used to enhance trustworthiness. Four main categories were identified: “threat appraisal and interpretation of psychological symptoms,” “evaluation of the benefits and barriers of participation,” “self-efficacy for initiating and sustaining participation,” and “cues to action, trust, and social support.” Perceived susceptibility and severity encouraged participation only when programs were considered beneficial, confidential, credible, accessible, and personally relevant. Financial costs, time limitations, stigma, uncertainty about program quality, fear of disclosure, and difficulties navigating services were major barriers. Participation-related self-efficacy emerged as the central mechanism transforming intention into actual behavior and reducing the negative influence of perceived barriers. Recommendations from trusted professionals, positive experiences of peers, family support, transparent information, and simple enrollment procedures functioned as important cues to action. Participation in mental health promotion programs is not a linear consequence of awareness or perceived need. It is produced through the interaction of threat appraisal, benefit–barrier evaluation, self-efficacy, trust, and social context. Mental health promotion initiatives should therefore combine literacy enhancement with practical skills training, stigma reduction, confidentiality safeguards, flexible delivery formats, culturally appropriate communication, and clearly defined pathways to participation. Strengthening individuals’ confidence in their ability to identify, access, and remain engaged with appropriate programs may be especially important for bridging the intention–behavior gap.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی رفتاری مشارکت افراد در برنامه‌های ارتقای سلامت روان و شناسایی نقش باورهای سلامت، خودکارآمدی، موانع ادراک‌شده و محرک‌های اقدام در شکل‌گیری این مشارکت انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از ساکنان بزرگسال شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت حداکثر تنوع از نظر سن، جنسیت، تحصیلات، وضعیت تأهل و تجربه قبلی حضور در برنامه‌های سلامت روان انتخاب شدند. داده‌ها منحصراً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مدت مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه بود. اشباع نظری در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه دیگر برای اطمینان از تثبیت مقوله‌ها انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی کلمه‌به‌کلمه، با استفاده از نرم‌افزار NVivo نسخه ۱۴ و بر اساس مراحل تحلیل مضمون کدگذاری و تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همکار، نمونه‌گیری با حداکثر تنوع و ثبت مسیر تصمیم‌گیری‌های تحلیلی استفاده شد تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «ادراک تهدید و معناگذاری نشانه‌های روان‌شناختی»، «ارزیابی منافع و موانع مشارکت»، «خودکارآمدی برای ورود و تداوم مشارکت» و «محرک‌های اقدام، اعتماد و حمایت اجتماعی». یافته‌ها نشان دادند که ادراک آسیب‌پذیری و شدت، زمانی به مشارکت منجر می‌شود که فرد برنامه را سودمند، محرمانه، قابل‌اعتماد و متناسب با نیاز خود بداند. هزینه، محدودیت زمانی، انگ اجتماعی، ابهام درباره کیفیت برنامه و نگرانی از افشای اطلاعات از مهم‌ترین موانع بودند. خودکارآمدی نقش محوری در تبدیل قصد به اقدام داشت و آثار موانع ادراک‌شده را تعدیل می‌کرد. توصیه افراد معتبر، تجربه مثبت دیگران، دسترسی روشن و حمایت خانواده نیز به‌عنوان محرک‌های اقدام عمل می‌کردند. مشارکت در برنامه‌های ارتقای سلامت روان حاصل تصمیمی خطی و صرفاً مبتنی بر آگاهی نیست، بلکه از تعامل میان ادراک تهدید، توازن منافع و موانع، خودکارآمدی، اعتماد و زمینه اجتماعی شکل می‌گیرد. بر این اساس، افزایش مشارکت مستلزم تقویت سواد سلامت روان، کاهش موانع ساختاری و انگ، آموزش گام‌های عملی ورود به برنامه، تضمین محرمانگی و ارائه خدمات انعطاف‌پذیر و فرهنگ‌مدار است.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/42/28