مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 4 1404 08 01 The Effect of Digital Technology Dependence on Psychological Well-Being: A Mediation Model of Loneliness, Self-Control, and the Quality of Social Relationships اثر وابستگی به فناوری‌های دیجیتال بر بهزیستی روانی: مدل میانجی‌گری تنهایی، خودکنترلی و کیفیت روابط اجتماعی 63 82 FA مینا مرادی گروه روان‌شناسی کودکان استثنایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain the lived experiences of individuals dependent on digital technologies and clarify how loneliness, diminished self-control, and impaired social relationship quality shape the association between digital dependence and psychological well-being. This qualitative study was conducted using reflexive thematic analysis. The participants were 18 adults aged 18–45 years residing in Tehran, Iran, who were recruited through purposive maximum-variation sampling. Eligibility criteria included persistent and difficult-to-control use of smartphones, social networking platforms, or other internet-connected technologies, accompanied by perceived psychological or interpersonal consequences. Data were collected exclusively through in-depth semi-structured interviews. Theoretical saturation was reached after the sixteenth interview, followed by two additional interviews to confirm saturation. All interviews were transcribed verbatim and analyzed using NVivo software. Credibility and dependability were enhanced through participant reflection, peer review, reflexive memoing, and documentation of the analytical process. Five main categories were identified: “erosion of mental calm and fluctuating well-being,” “loneliness within permanent connectivity,” “diminished self-control and the impulse–consumption–regret cycle,” “superficialization of relationships and replacement of physical presence with digital presence,” and “the functional duality of technology and the possibility of restoring personal agency.” Participants described digital dependence as a gradual process through which social comparison, disrupted sleep, mental fatigue, avoidance of unpleasant emotions, reduced tolerance of solitude, impaired concentration, and technological interference in face-to-face communication undermined psychological well-being. Loneliness, reduced self-control, and deterioration in relationship quality appeared to function as interconnected and mutually reinforcing mechanisms. Digital technology dependence does not necessarily impair psychological well-being solely through the amount of time spent online. Its consequences depend on users’ motives, degree of behavioral control, type of consumed content, and whether digital engagement displaces meaningful relationships and offline activities. Loneliness may encourage compensatory digital use, compensatory use may weaken self-control, and constant digital engagement may diminish the quality of in-person relationships. Digital well-being interventions should therefore move beyond screen-time reduction and incorporate self-regulation training, emotional tolerance, face-to-face social connection, digital literacy, and intentional technology use.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه زیسته افراد وابسته به فناوری‌های دیجیتال و شناسایی چگونگی نقش‌آفرینی تنهایی، تضعیف خودکنترلی و افت کیفیت روابط اجتماعی در ارتباط میان وابستگی دیجیتال و بهزیستی روانی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون بازاندیشانه انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 18 نفر از شهروندان 18 تا 45 ساله ساکن تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل تنوع حداکثری انتخاب شدند. ملاک ورود، تجربه استفاده مداوم و کنترل‌نشده از تلفن هوشمند، شبکه‌های اجتماعی یا دیگر فناوری‌های متصل به اینترنت و ادراک پیامدهای روانی یا ارتباطی ناشی از آن بود. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شدند. اشباع نظری پس از مصاحبه شانزدهم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از اشباع انجام گرفت. مصاحبه‌ها واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همکار پژوهشی، یادداشت‌های تأملی و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «فرسایش آرامش ذهنی و نوسان بهزیستی»، «تنهایی در دل اتصال دائمی»، «تضعیف خودکنترلی و شکل‌گیری چرخه تکانه، مصرف و پشیمانی»، «کم‌عمق‌شدن روابط و جایگزینی حضور واقعی با حضور دیجیتال» و «دوگانگی کارکردی فناوری و امکان بازیابی عاملیت». مشارکت‌کنندگان وابستگی دیجیتال را فرایندی تدریجی توصیف کردند که از طریق افزایش مقایسه اجتماعی، آشفتگی خواب، خستگی ذهنی، گریز از هیجان‌های ناخوشایند، کاهش تحمل تنهایی، اختلال در تمرکز و تداخل فناوری در گفت‌وگوهای چهره‌به‌چهره، بهزیستی روانی آنان را کاهش می‌داد. یافته‌ها همچنین نشان دادند که تنهایی، کاهش خودکنترلی و افت کیفیت روابط اجتماعی به‌صورت هم‌زمان و چرخه‌ای در این فرایند عمل می‌کنند. وابستگی به فناوری‌های دیجیتال لزوماً از طریق مدت استفاده به بهزیستی روانی آسیب نمی‌زند، بلکه پیامدهای آن به انگیزه استفاده، میزان کنترل‌پذیری رفتار، نوع محتوای مصرفی و جایگزینی روابط و فعالیت‌های معنادار وابسته است. تنهایی می‌تواند فرد را به استفاده جبرانی سوق دهد، استفاده جبرانی خودکنترلی را تضعیف کند و حضور دیجیتال مداوم نیز کیفیت تعاملات واقعی را کاهش دهد. بنابراین، مداخلات ارتقای بهزیستی دیجیتال باید علاوه بر محدودکردن زمان استفاده، بر تقویت خودتنظیمی، تحمل هیجانی، روابط حضوری، سواد دیجیتال و استفاده هدفمند از فناوری تمرکز کنند.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/40/26