مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 4 2025 08 21 Predicting Psychological Self-Care Behaviors Based on Psychological Capital and Social Support پیش‌بینی رفتارهای خودمراقبتی روان‌شناختی بر اساس سرمایه روان‌شناختی و حمایت اجتماعی 1 21 FA حسین رحیمی گروه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain the perceived roles of psychological capital and social support in the initiation, organization, and maintenance of psychological self-care behaviors among adults living in Tehran. A qualitative descriptive design using conventional qualitative content analysis was employed. The participants were 18 adults living in Tehran who were recruited through purposive maximum-variation sampling with attention to diversity in gender, age, marital status, educational attainment, and occupational status. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews lasting approximately 45–75 minutes. Interviews continued until theoretical saturation was reached; preliminary saturation occurred after the sixteenth interview, and two additional interviews were conducted to confirm the stability and comprehensiveness of the categories. Interviews were audio-recorded with permission, transcribed verbatim, and analyzed concurrently with data collection. NVivo 14 software was used to organize transcripts, codes, categories, analytic memos, and relationships among concepts. Credibility, dependability, confirmability, and transferability were strengthened through participant validation, peer review of coding decisions, maintenance of an audit trail, maximum-variation sampling, reflexive documentation, and rich description of the research context. Four main categories were identified: “psychological capital as the motivational engine of self-care,” “translation of psychological resources into emotional regulation and healthy boundaries,” “responsive social support as a safe context for self-care,” and “the interactive cycle of personal resources, social relationships, and contextual barriers.” Participants described self-efficacy, hope, realistic optimism, and resilience as resources that enabled them to recognize psychological needs, formulate feasible self-care goals, initiate action, and resume routines after disruption. Emotional, informational, instrumental, and appraisal support reduced isolation, validated psychological needs, facilitated help-seeking, and promoted adherence to self-care routines. In contrast, controlling or mismatched support, role overload, lack of time, financial constraints, and the stigma attached to psychological help-seeking impeded self-care. Psychological self-care emerged as a relational and context-sensitive process rather than an exclusively individual choice. Psychological capital appeared to provide the motivational and self-regulatory capacity required for self-care, whereas responsive social support supplied emotional safety, practical resources, feedback, and accountability. The findings suggest that effective self-care programs should simultaneously strengthen hope, efficacy, resilience, and realistic optimism and improve people’s ability to request, receive, evaluate, and provide appropriate social support.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش ادراک‌شده سرمایه روان‌شناختی و حمایت اجتماعی در شکل‌گیری، آغاز و تداوم رفتارهای خودمراقبتی روان‌شناختی در میان بزرگسالان ساکن تهران انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی توصیفی و روش تحلیل محتوای کیفی قراردادی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ بزرگسال ساکن تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع از نظر جنسیت، سن، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات و موقعیت شغلی انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی با مدت تقریبی ۴۵ تا ۷۵ دقیقه گردآوری شد. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که اشباع اولیه در مصاحبه شانزدهم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی نیز برای اطمینان از تثبیت مقوله‌ها انجام گرفت. متن مصاحبه‌ها هم‌زمان با فرایند گردآوری داده‌ها پیاده‌سازی، کدگذاری و با استفاده از نرم‌افزار NVivo نسخه ۱۴ تحلیل شد. برای افزایش اعتمادپذیری یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل، نمونه‌گیری با حداکثر تنوع و توصیف غنی زمینه استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی انجامید: «سرمایه روان‌شناختی به‌مثابه نیروی محرک خودمراقبتی»، «تبدیل منابع روان‌شناختی به تنظیم هیجان و مرزبندی سالم»، «حمایت اجتماعی پاسخ‌گو به‌مثابه بستر ایمن مراقبت از خود» و «چرخه تعاملی منابع فردی، روابط اجتماعی و موانع زمینه‌ای». مشارکت‌کنندگان بیان کردند که خودکارآمدی، امید، خوش‌بینی واقع‌بینانه و تاب‌آوری، توان آغاز و بازگشت به رفتارهای خودمراقبتی را افزایش می‌دهند. حمایت عاطفی، اطلاعاتی، ابزاری و ارزیابانه نیز از طریق کاهش احساس تنهایی، اعتباربخشی به نیازهای روان‌شناختی و تسهیل کمک‌خواهی، استمرار خودمراقبتی را تقویت می‌کرد. بااین‌حال، حمایت کنترل‌گرانه یا نامتناسب، فشار نقش، کمبود زمان و انگ کمک‌خواهی از موانع مهم بودند. یافته‌ها نشان داد رفتارهای خودمراقبتی روان‌شناختی حاصل عملکرد مستقل یک ویژگی فردی نیست، بلکه در تعامل پویای منابع مثبت روان‌شناختی، روابط حمایت‌گر و شرایط زندگی شکل می‌گیرد. سرمایه روان‌شناختی آمادگی فرد برای تشخیص نیاز، تعیین هدف، اقدام و بازگشت پس از وقفه را فراهم می‌کند و حمایت اجتماعی، منابع عاطفی و عملی لازم برای تداوم این فرایند را در اختیار او قرار می‌دهد. بنابراین، مداخلات ارتقای خودمراقبتی باید هم‌زمان بر تقویت امید، خودکارآمدی، تاب‌آوری و خوش‌بینی واقع‌بینانه و نیز بر آموزش مهارت‌های درخواست، دریافت و ارائه حمایت اجتماعی متناسب تمرکز کنند.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/37/23