مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 3 1404 06 01 Effects of Sleep Behaviors, Physical Activity, and Dietary Patterns on Mental Health: A Biopsychosocial Model تأثیر رفتارهای خواب، فعالیت بدنی و الگوهای تغذیه‌ای بر سلامت روان: یک مدل زیستی–روانی–اجتماعی 103 121 FA فرهاد رضایی گروه علوم شناختی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران سمیرا هاشمی گروه علوم شناختی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain how adults living in Tehran experience the individual and interactive effects of sleep behaviors, physical activity, and dietary patterns on mental health within a biopsychosocial framework. A qualitative design using inductive thematic analysis was employed. The participants were 24 adults aged 20–60 years residing in Tehran, Iran, who were recruited through purposive maximum-variation sampling with respect to age, gender, marital status, education, employment, and experience of psychological distress. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Interviews lasted between 45 and 75 minutes, were audio-recorded with permission, and were transcribed verbatim. Theoretical and meaning saturation was reached by the twenty-first interview, after which three additional interviews were conducted to confirm the stability and completeness of the categories. Data were organized and analyzed using NVivo 14. The analytic process included repeated familiarization with transcripts, generation of initial codes, comparison and integration of related codes, development of subcategories, construction and review of themes, and definition of final categories. Credibility and dependability were enhanced through participant checking, peer review of coding, documentation of analytic decisions, maximum-variation sampling, and maintenance of an audit trail. Five main categories were identified: “sleep as a regulator of emotional and cognitive functioning,” “physical activity as a means of tension release and restoration of personal agency,” “diet as a determinant of energy, mood, and cognitive stability,” “reciprocal and cumulative lifestyle cycles,” and “the influence of family, occupational, economic, and environmental contexts.” Participants associated regular and restorative sleep, daily movement, and consumption of minimally processed foods with greater calmness, concentration, emotional control, and psychological vitality. Conversely, irregular or insufficient sleep, prolonged inactivity, skipped meals, and frequent consumption of highly processed and sugary foods were perceived to exacerbate fatigue, irritability, anxiety, rumination, and low mood. The three behaviors were rarely experienced independently; rather, they formed reinforcing or deteriorating cycles. Mental health was shaped by dynamic interactions among biological regulation, psychological appraisal and motivation, and social opportunities or constraints. Integrated, gradual, context-sensitive interventions addressing sleep, movement, and nutrition simultaneously may therefore be more feasible and effective than isolated behavioral recommendations.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه‌های بزرگسالان ساکن تهران از چگونگی تأثیر رفتارهای خواب، فعالیت بدنی و الگوهای تغذیه‌ای و تعامل میان آن‌ها بر سلامت روان در چارچوب مدل زیستی–روانی–اجتماعی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون استقرایی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 بزرگسال 20 تا 60 ساله ساکن تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع از نظر سن، جنسیت، وضعیت تأهل، تحصیلات، اشتغال و تجربه مشکلات روان‌شناختی انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی جمع‌آوری شد. هر مصاحبه 45 تا 75 دقیقه به طول انجامید، ضبط و به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی شد. اشباع نظری و معنایی در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از تثبیت مقوله‌ها انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo 14، از طریق آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، ادغام کدهای مشابه، تشکیل زیرمقوله‌ها، بازبینی مضامین و تعریف مقوله‌های نهایی تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها با بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع تقویت شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «خواب به‌مثابه تنظیم‌کننده هیجانی و شناختی»، «فعالیت بدنی به‌مثابه تخلیه تنش و بازیابی احساس توانمندی»، «تغذیه به‌مثابه عامل ثبات انرژی، خلق و تمرکز»، «چرخه‌های متقابل و تجمعی رفتارهای سبک زندگی» و «نقش زمینه‌های خانوادگی، شغلی، اقتصادی و محیطی». مشارکت‌کنندگان بیان کردند که نظم خواب، حرکت روزانه و مصرف غذاهای کم‌فرآوری‌شده با آرامش، تمرکز و کنترل هیجان بیشتر همراه بود، درحالی‌که کم‌خوابی، بی‌تحرکی و مصرف نامنظم غذاهای پرقند و آماده، تحریک‌پذیری، خستگی، اضطراب و خلق پایین را تشدید می‌کرد. همچنین، رفتارهای سه‌گانه در قالب چرخه‌های تقویت‌کننده یا تضعیف‌کننده بر یکدیگر اثر می‌گذاشتند. یافته‌ها نشان دادند که ارتباط رفتارهای سبک زندگی با سلامت روان ماهیتی تعاملی، دوسویه و وابسته به زمینه دارد. بر این اساس، مداخلات سلامت روان باید از توصیه‌های منفرد فراتر روند و بسته‌های شخصی‌سازی‌شده‌ای را برای تنظیم خواب، افزایش تدریجی فعالیت بدنی، بهبود کیفیت تغذیه و کاهش موانع اجتماعی و محیطی ارائه کنند.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/36/22