مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 3 1404 06 01 Exploring the Interaction Between Lifestyle, Health Behaviors, and Psychological Vulnerability in High-Risk Populations بررسی تعامل بین سبک زندگی، رفتارهای سلامت و آسیب‌پذیری روانی در جمعیت‌های پرخطر 83 102 FA زهرا هاشمی گروه مشاوره خانواده، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain how lifestyle patterns and health-related behaviors interact with psychological vulnerability among high-risk populations living in Tehran. This qualitative study was conducted using an inductive thematic analysis approach. The participants were 24 adults living in Tehran who were considered at increased social and health risk because of experiences such as substance use, housing instability, interpersonal violence, incarceration, or precarious employment. Participants were initially recruited through purposive maximum-variation sampling, followed by theoretical sampling until theoretical saturation was achieved. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews lasting between 45 and 78 minutes. With the participants’ permission, the interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, anonymized, and analyzed using the six-phase thematic analysis process. NVivo software was used to organize transcripts, codes, analytic memos, categories, and relationships between themes. Member checking, peer review, maximum-variation sampling, reflexive memoing, and maintenance of an audit trail were used to enhance trustworthiness. Four main themes were identified: “erosion of everyday routines under conditions of instability,” “health behaviors as survival and emotion-regulation strategies,” “a mutually reinforcing cycle of psychological distress and unhealthy behavior,” and “the dual role of social relationships and service systems.” Participants described irregular sleep, poor-quality nutrition, physical inactivity, smoking, substance use, self-medication, and delayed healthcare seeking as responses to resource scarcity, unsafe environments, stigma, and psychological pressure. Although these behaviors provided short-term relief or helped participants cope with immediate threats, they contributed to fatigue, shame, reduced self-efficacy, anxiety, depressive symptoms, and further disengagement from healthcare. Social acceptance, nonjudgmental professional relationships, continuity of care, and small achievable lifestyle changes were described as protective factors. Lifestyle in high-risk populations cannot be interpreted solely as the outcome of personal preference or individual responsibility. It is shaped by the interaction of structural disadvantage, traumatic experiences, psychological distress, social relationships, and access to supportive services. Effective interventions should integrate lifestyle modification with trauma-informed psychological care, harm-reduction services, stigma reduction, social support, and practical assistance related to housing, nutrition, employment, and healthcare access.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی تعامل سبک زندگی، رفتارهای مرتبط با سلامت و آسیب‌پذیری روانی در میان جمعیت‌های پرخطر ساکن شهر تهران انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از بزرگسالان ساکن تهران بودند که به‌دلیل تجربه مصرف مواد، بی‌ثباتی مسکن، مواجهه با خشونت، سابقه زندان یا اشتغال ناپایدار، در معرض خطرهای اجتماعی و سلامت قرار داشتند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با حداکثر تنوع آغاز شد و سپس تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شدند. مدت مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۸ دقیقه بود و تمام مصاحبه‌ها پس از کسب رضایت مشارکت‌کنندگان ضبط و به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از فرایند شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمون و با کمک نرم‌افزار NVivo انجام شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، نمونه‌گیری با حداکثر تنوع و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج چهار مضمون اصلی منجر شد: «فرسایش نظم زندگی در بستر بی‌ثباتی روزمره»، «رفتارهای سلامت به‌مثابه راهبردهای بقا و تنظیم هیجان»، «چرخه تقویت متقابل آشفتگی روانی و رفتارهای ناسالم» و «نقش دوگانه روابط اجتماعی و نظام ارائه خدمات». مشارکت‌کنندگان بی‌نظمی خواب، تغذیه نامناسب، کم‌تحرکی، مصرف دخانیات و مواد، خوددرمانی و تأخیر در مراجعه برای دریافت خدمات را پیامد محدودیت منابع، ناامنی محیطی و فشارهای روانی توصیف کردند. در مقابل، برخورداری از حمایت اجتماعی، تجربه پذیرش بدون قضاوت، دسترسی مستمر به خدمات و ایجاد تغییرات کوچک و عملی در برنامه روزانه، با افزایش احساس کنترل و کاهش رفتارهای پرخطر همراه بود. یافته‌ها نشان داد سبک زندگی در جمعیت‌های پرخطر صرفاً محصول انتخاب فردی نیست، بلکه در تعامل با فقر، انگ اجتماعی، ناامنی، تجارب آسیب‌زا و محدودیت دسترسی به خدمات شکل می‌گیرد. رفتارهای ناسالم ممکن است در کوتاه‌مدت نقش سازگارانه و تسکین‌دهنده داشته باشند، اما در بلندمدت آسیب‌پذیری روانی را افزایش می‌دهند و چرخه‌ای خودتقویت‌کننده ایجاد می‌کنند. بنابراین، مداخلات مؤثر باید هم‌زمان بر اصلاح تدریجی رفتارهای سلامت، تقویت تنظیم هیجان، کاهش انگ، توسعه حمایت اجتماعی و برطرف‌کردن موانع ساختاری تمرکز کنند.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/35/21