مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 2 پیاپی 7 1405 02 01 The Role of Family in Children’s Psychological Resilience in the Face of Social Crises نقش خانواده در تاب‌آوری روانی کودکان در مواجهه با بحران‌های اجتماعی 23 42 FA فرهاد صفری گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران سمیرا جلالی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران پیمان نوری گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Journal Article <p>This study aimed to identify and explain family-centered processes and strategies that contribute to the development and strengthening of children’s psychological resilience when facing social crises. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants were 24 parents of children aged 8–15 years residing in Tehran whose children had experienced at least one major social crisis during the previous three years, including economic insecurity, pandemic-related disruption, social unrest and insecurity, forced relocation, or bereavement associated with a collective event. Participants were recruited through purposive maximum-variation sampling. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Theoretical saturation was achieved at the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm data adequacy. Interviews were audio-recorded with permission, transcribed verbatim, and analyzed using the six-phase thematic analysis procedure. NVivo software was used to organize transcripts, codes, and emerging themes. Credibility and trustworthiness were enhanced through participant checking, peer review, maintenance of an audit trail, maximum-variation sampling, and detailed documentation of the analytical process. Analysis generated 73 initial codes, 16 subcategories, and five main categories: creating emotional security through responsive and reliable parental presence; age-appropriate and transparent communication accompanied by shared emotion regulation; preservation of daily routines and flexible family organization; parental modeling of adaptive coping, meaning-making, and realistic hope; and strengthening children’s agency while mobilizing family, educational, and community support networks. Parents reported that acknowledging children’s emotions, remaining physically and emotionally available, providing comprehensible information, reducing exposure to distressing media content, and involving children in age-appropriate decisions decreased anxiety, confusion, and helplessness. In contrast, parental catastrophizing, emotional withdrawal, inconsistent rules, concealment of important information, and repeated exposure to threatening news appeared to intensify children’s distress. Children’s resilience should not be conceptualized solely as an individual trait; rather, it develops through dynamic interactions within the family and broader social ecology. Families can buffer the psychological consequences of social crises by providing security, emotional co-regulation, coherent meaning, predictable routines, and opportunities for child participation. Resilience-focused programs should therefore combine parental education, family-strengthening interventions, school collaboration, and accessible psychosocial services.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین فرایندها و راهبردهای خانواده‌محوری انجام شد که به شکل‌گیری و تقویت تاب‌آوری روانی کودکان در مواجهه با بحران‌های اجتماعی کمک می‌کنند. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از والدین کودکان ۸ تا ۱۵ ساله ساکن شهر تهران بودند که فرزندان آنان در سه سال گذشته دست‌کم یکی از بحران‌های اجتماعی، از جمله ناامنی اقتصادی، پیامدهای همه‌گیری، ناآرامی و ناامنی اجتماعی، جابه‌جایی اجباری یا سوگ ناشی از یک رویداد جمعی را تجربه کرده بودند. مشارکت‌کنندگان با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی گردآوری شد. اشباع نظری در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی واژه‌به‌واژه، با استفاده از فرایند شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمون و نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکاران، ثبت مسیر تصمیم‌گیری و توصیف غنی داده‌ها تأمین شد. تحلیل داده‌ها به استخراج ۷۳ کد اولیه، ۱۶ زیرمقوله و پنج مقوله اصلی منجر شد. مقوله‌های اصلی عبارت بودند از: ایجاد امنیت عاطفی از طریق حضور پاسخ‌گو و قابل اتکای والدین؛ ارتباط شفاف و متناسب با سن همراه با تنظیم مشترک هیجان؛ حفظ روال‌های روزمره و سازمان‌دهی انعطاف‌پذیر خانواده؛ الگوسازی مقابله سازگارانه، معنابخشی و انتقال امید واقع‌بینانه؛ و تقویت عاملیت کودک همراه با فعال‌سازی شبکه‌های حمایتی خانوادگی، آموزشی و اجتماعی. والدین تأکید داشتند که آرامش نسبی، پذیرش هیجان‌های کودک، ارائه اطلاعات قابل‌فهم، محدودسازی مواجهه با اخبار اضطراب‌آور و مشارکت دادن کودک در تصمیم‌های متناسب با سن، واکنش‌های اضطرابی و احساس درماندگی او را کاهش می‌دهد. یافته‌ها نشان داد تاب‌آوری کودکان صرفاً یک ویژگی فردی نیست، بلکه در بستر روابط خانوادگی و تعامل خانواده با منابع اجتماعی شکل می‌گیرد. خانواده از طریق تأمین امنیت، تنظیم هیجان، حفظ انسجام و ایجاد فرصت برای مشارکت فعال کودک می‌تواند اثرات روان‌شناختی بحران‌های اجتماعی را تعدیل کند. بنابراین، مداخلات ارتقای تاب‌آوری کودکان باید آموزش والدین، تقویت عملکرد خانواده و پیوند خانواده با مدرسه و خدمات روان‌شناختی را به‌طور هم‌زمان دربر گیرد.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/29/42