مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 6 1404 12 01 Mental Health of Generation Z: An Analysis of Digital Behaviors, Social Identity, and Psychological Adjustment سلامت روان نسل Z: تحلیل رفتارهای دیجیتال، هویت اجتماعی و سازگاری روان‌شناختی 62 81 FA الهام جلالی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران سینا نوری گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران فاطمه قاسمی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain Generation Z members’ lived experiences of how digital behaviors, social identity processes, and networked interactions shape their mental health and psychological adjustment. This qualitative study employed a descriptive-interpretive design. Participants were 24 young adults aged 18–27 years residing in Tehran, Iran, who were recruited through purposive maximum-variation sampling. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews lasting between 45 and 75 minutes. Indications of theoretical saturation emerged after the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm saturation. The data were analyzed using conventional qualitative content analysis with the assistance of NVivo 14. Trustworthiness was enhanced through participant checking, peer review, maintenance of an audit trail, reflexive documentation, and maximum-variation sampling. The analysis generated 612 initial codes, 57 condensed codes, 15 subcategories, and five main categories: “the dual digital life: connecting and exhausting,” “multilayered identity and algorithmic self-presentation,” “social comparison and dependence on online validation,” “networked belonging alongside hidden loneliness,” and “digital self-regulation and the reconstruction of psychological adjustment.” Participants described digital environments as simultaneous sources of learning, communication, social support, and self-expression and as contexts associated with attentional fragmentation, disrupted sleep, fear of missing out, comparison pressure, identity uncertainty, and mood fluctuations. Clear temporal boundaries, meaningful offline relationships, critical media literacy, purposeful use, and psychological distance from online feedback were associated with better adjustment. Generation Z’s mental health is not an inevitable consequence of technology use but an outcome of interactions among personal vulnerabilities, patterns of digital engagement, platform affordances, identity experiences, social support, and self-regulatory capacities. Active, authentic, purposeful, and relationship-oriented use may enhance belonging and competence, whereas passive, comparison-driven, compulsive, and validation-dependent use may increase psychological vulnerability. Mental health interventions should therefore move beyond restricting screen time and prioritize emotional and media literacy, digital boundary management, coherent identity development, supportive relationships, and context-sensitive self-regulation.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه زیسته اعضای نسل Z از تأثیر رفتارهای دیجیتال، فرایندهای هویت اجتماعی و تعاملات شبکه‌ای بر سلامت روان و سازگاری روان‌شناختی آنان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح توصیفی ـ تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از جوانان ۱۸ تا ۲۷ ساله ساکن شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه ادامه یافت و پس از مصاحبه بیست‌ویکم، نشانه‌های اشباع نظری مشاهده شد؛ بااین‌حال، سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از اشباع انجام گرفت. داده‌ها با روش تحلیل محتوای کیفی قراردادی و با کمک نرم‌افزار NVivo 14 تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان، ثبت مسیر تصمیم‌گیری پژوهش و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع تقویت شد. تحلیل داده‌ها به استخراج ۶۱۲ کد اولیه، ۵۷ کد فشرده، ۱۵ زیرمقوله و پنج مقوله اصلی انجامید. مقوله‌های اصلی عبارت بودند از: «زیست دیجیتال دوگانه؛ پیونددهنده و فرساینده»، «هویت چندلایه و خودارائه‌گری الگوریتمی»، «مقایسه اجتماعی و وابستگی به اعتبارسنجی آنلاین»، «تعلق شبکه‌ای در کنار تنهایی پنهان» و «خودتنظیمی دیجیتال و بازسازی سازگاری روان‌شناختی». مشارکت‌کنندگان فضای دیجیتال را هم‌زمان منبع یادگیری، ارتباط، حمایت و ابراز خود و نیز زمینه‌ای برای آشفتگی توجه، اختلال خواب، ترس از جاماندن، فشار مقایسه‌ای، ابهام هویتی و نوسان خلق توصیف کردند. برخورداری از مرزبندی زمانی، روابط حضوری، سواد رسانه‌ای، استفاده هدفمند و توانایی فاصله‌گیری از بازخوردهای آنلاین، با سازگاری بهتر همراه بود. سلامت روان نسل Z نه پیامد مستقیم و اجتناب‌ناپذیر فناوری، بلکه حاصل تعامل میان ویژگی‌های فردی، کیفیت رفتار دیجیتال، ساختار پلتفرم‌ها، تجربه هویت، حمایت اجتماعی و ظرفیت خودتنظیمی است. استفاده فعال، اصیل، هدفمند و رابطه‌محور می‌تواند احساس تعلق و شایستگی را تقویت کند، درحالی‌که استفاده منفعل، مقایسه‌محور، اجباری و مبتنی بر تأییدطلبی ممکن است آسیب‌پذیری روان‌شناختی را افزایش دهد. بنابراین، مداخلات سلامت روان باید به‌جای محدودسازی صرف زمان صفحه‌نمایش، بر ارتقای سواد هیجانی و رسانه‌ای، مدیریت مرزهای دیجیتال، تقویت هویت منسجم و توسعه روابط حمایتی تمرکز کنند.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/26/38