مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 6 1404 12 01 The Role of Peer Relationships in Adolescent Mental Health: An Examination of Social and Emotional Pathways نقش روابط همسالان در سلامت روان نوجوانان: بررسی مسیرهای اجتماعی و هیجانی 41 61 FA سمیرا یوسفی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران پیمان موسوی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران علی احمدی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain adolescents’ lived experiences of the role of peer relationships in mental health and to identify the social and emotional pathways through which these relationships may operate. This qualitative study employed a descriptive-exploratory design. The participants were 20 adolescents aged 14–18 years residing in Tehran, Iran. They were recruited through purposive maximum-variation sampling to achieve diversity in age, gender, school type, and residential area. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Interviews continued until theoretical and meaning saturation was achieved; preliminary saturation occurred after the eighteenth interview, and two additional interviews were conducted to confirm data adequacy. All interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, and analyzed through inductive thematic analysis. NVivo 14 software was used to organize, code, retrieve, and compare the qualitative data. Credibility and trustworthiness were enhanced through participant checking, peer review of the coding process, reflexive memo writing, maximum-variation sampling, and maintenance of an analytical audit trail. The analysis generated 412 initial codes, 57 focused codes, 14 subcategories, and five main categories: “belonging, acceptance, and social safety,” “emotional support, empathy, and co-regulation,” “identity formation, self-worth, and social comparison,” “conflict, rejection, bullying, and psychological insecurity,” and “normative influence and the duality of online and face-to-face relationships.” Participants described supportive peer relationships as sources of belonging, emotional validation, stress relief, self-disclosure, and enhanced self-confidence. Conversely, rejection, humiliation, betrayal of confidence, bullying, pressure to conform, and recurrent social comparison were associated with loneliness, anxiety, depressed mood, school avoidance, emotional dysregulation, and diminished self-esteem. Digital peer interactions facilitated connection and continuous access to support but simultaneously increased exposure to misunderstandings, exclusion cues, public evaluation, and comparison. The findings suggest that the implications of peer relationships for adolescent mental health depend more strongly on relational quality, stability, safety, trust, and emotional processes than on the mere number of friends. Peer relationships may function both as protective resources and as contexts of psychological vulnerability. Adolescent mental health interventions should therefore extend beyond individual coping skills and address friendship quality, school connectedness, bullying prevention, emotional literacy, conflict resolution, and the management of online peer interactions.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه زیسته نوجوانان از نقش روابط همسالان در سلامت روان و شناسایی مسیرهای اجتماعی و هیجانی اثرگذاری این روابط انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح توصیفی ـ اکتشافی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 20 نوجوان 14 تا 18 ساله ساکن شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع از نظر سن، جنسیت، نوع مدرسه و منطقه محل سکونت انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری و معنایی ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که اشباع اولیه در مصاحبه هجدهم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از ضبط و پیاده‌سازی واژه‌به‌واژه، با روش تحلیل مضمون استقرایی تحلیل شدند. مدیریت، سازمان‌دهی و بازیابی داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo 14 انجام شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از مرور مشارکت‌کنندگان، بازبینی همکار پژوهشی، یادداشت‌برداری تأملی، نمونه‌گیری با حداکثر تنوع و ثبت مسیر تصمیم‌گیری تحلیلی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج 412 کد اولیه، 57 کد متمرکز، 14 زیرمقوله و پنج مقوله اصلی منجر شد. مقوله‌های اصلی عبارت بودند از: «احساس تعلق، پذیرش و امنیت اجتماعی»، «حمایت هیجانی، همدلی و هم‌تنظیمی هیجان»، «شکل‌گیری هویت، خودارزشمندی و مقایسه اجتماعی»، «تعارض، طرد، قلدری و ناایمنی روانی» و «نفوذ هنجاری و دوگانگی روابط آنلاین و حضوری». تجربه نوجوانان نشان داد که روابط همسالان می‌تواند از طریق ایجاد تعلق، فراهم‌کردن امکان خودافشایی، کاهش تنیدگی، اعتباربخشی به هیجان‌ها و تقویت خودپنداره، نقش محافظتی داشته باشد. در مقابل، طردشدگی، تحقیر، افشای اسرار، قلدری، فشار برای همنوایی و مقایسه‌های اجتماعی مکرر با افزایش اضطراب، خلق افسرده، احساس تنهایی، اجتناب از مدرسه و کاهش عزت‌نفس همراه بود. یافته‌ها نشان دادند که اثر روابط همسالان بر سلامت روان نوجوانان نه صرفاً به تعداد دوستان، بلکه به کیفیت، ثبات، ایمنی، قابلیت اعتماد و الگوهای تنظیم هیجان در این روابط وابسته است. روابط همسالان دارای ماهیتی دوگانه‌اند و می‌توانند هم منبع حمایت و تاب‌آوری و هم زمینه‌ای برای آسیب‌پذیری روان‌شناختی باشند. بنابراین، برنامه‌های ارتقای سلامت روان نوجوانان باید علاوه بر آموزش مهارت‌های فردی، بر بهبود کیفیت دوستی‌ها، پیشگیری از طرد و قلدری، تقویت تعلق مدرسه‌ای، سواد هیجانی و مدیریت تعاملات دیجیتال تمرکز کنند.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/25/37