مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 2 1404 02 01 The Impact of Migration and Social Displacement on Mental Health: The Roles of Cultural Adaptation, Perceived Discrimination, and Resilience تأثیر مهاجرت و جابه‌جایی اجتماعی بر سلامت روان: نقش سازگاری فرهنگی، تبعیض ادراک‌شده و تاب‌آوری 98 115 FA ندا محمدی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain the lived experiences of internal migrants residing in Tehran regarding the effects of migration and social displacement on mental health, with particular attention to cultural adaptation, perceived discrimination, and resilience. This qualitative study employed an inductive thematic analysis approach. The participants were 24 adult internal migrants residing in Tehran who were recruited through purposive maximum-variation sampling based on gender, age, educational attainment, marital status, duration of residence, and region of origin. Eligibility criteria included at least one year of residence in Tehran and a perceived change in social networks, family roles, occupational status, or socioeconomic position following migration. Data were collected through in-depth semi-structured interviews lasting between 45 and 75 minutes. Theoretical saturation was reached after the twenty-first interview, followed by three confirmatory interviews. All interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, coded inductively, and analyzed using NVivo software. Credibility and dependability were strengthened through participant checking, peer review, reflexive memo writing, maximum-variation sampling, and maintenance of an analytical audit trail. Five main themes were identified: “disrupted belonging and psychological instability,” “cultural negotiation between identity preservation and urban adaptation,” “perceived discrimination and erosion of social status,” “resilience and reconstruction of personal and social resources,” and “the dual mental health consequences of migration and help-seeking.” Participants described loneliness, homesickness, anxiety, reduced self-worth, identity uncertainty, and distress associated with downward social mobility. Conversely, supportive relationships, meaningful goals, flexible identity reconstruction, access to education and employment, and active coping facilitated psychological adaptation and personal growth. Migration was not experienced as an inherently pathogenic event. Its mental health consequences were shaped by post-migration living conditions, recognition of migrants’ cultural identities, social acceptance, perceived discrimination, economic security, and access to supportive resources. Resilience emerged as a dynamic social-ecological process rather than merely an individual personality trait. Mental health policies and interventions should therefore combine culturally responsive psychological care with anti-discrimination measures, social-network development, livelihood support, and improved access to community-based services.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه زیسته مهاجران داخلی ساکن تهران از تأثیر مهاجرت و جابه‌جایی اجتماعی بر سلامت روان و روشن‌کردن نقش سازگاری فرهنگی، تبعیض ادراک‌شده و تاب‌آوری در این فرایند انجام شد. این پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ مهاجر داخلی بزرگسال ساکن تهران بودند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع از نظر جنسیت، سن، تحصیلات، وضعیت تأهل، مدت اقامت و منطقه مبدأ انتخاب شدند. معیار ورود، داشتن حداقل یک سال سابقه اقامت در تهران و تجربه تغییر محسوس در شبکه‌های اجتماعی، نقش‌های خانوادگی یا موقعیت شغلی و اقتصادی پس از مهاجرت بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق، با مدت ۴۵ تا ۷۵ دقیقه، گردآوری شدند. اشباع نظری در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. مصاحبه‌ها به‌صورت واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی و با استفاده از فرایند کدگذاری استقرایی و نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتایان، یادداشت‌برداری تأملی و ثبت مسیر تصمیم‌گیری تحلیلی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «گسست از تعلق و بی‌ثباتی روان‌شناختی»، «مذاکره فرهنگی میان حفظ هویت و انطباق با زندگی شهری»، «تبعیض ادراک‌شده و فرسایش منزلت اجتماعی»، «تاب‌آوری و بازسازی منابع فردی و اجتماعی» و «پیامدهای دوگانه مهاجرت برای سلامت روان و کمک‌خواهی». مشارکت‌کنندگان از تنهایی، دلتنگی، اضطراب، کاهش احساس ارزشمندی و فشار ناشی از تغییر جایگاه اجتماعی سخن گفتند. بااین‌حال، ایجاد شبکه‌های حمایتی، بازتعریف هویت، یافتن معنا، انعطاف‌پذیری شناختی و دستیابی تدریجی به فرصت‌های آموزشی و شغلی، زمینه بهبود سلامت روان را فراهم می‌کرد. یافته‌ها نشان دادند مهاجرت به‌خودی‌خود الزاماً به آسیب روان‌شناختی منجر نمی‌شود، بلکه کیفیت شرایط پس از مهاجرت، امکان حفظ پیوند با فرهنگ مبدأ، میزان پذیرش اجتماعی، تجربه تبعیض و دسترسی به منابع حمایتی، جهت پیامدهای روانی را تعیین می‌کند. تاب‌آوری نیز صرفاً ویژگی فردی نبود، بلکه در تعامل با حمایت خانوادگی، تعلق اجتماعی، امنیت اقتصادی و دسترسی به خدمات شکل می‌گرفت. بنابراین، سیاست‌ها و مداخلات سلامت روان مهاجران باید چندسطحی، فرهنگ‌پذیر، ضدتبعیض و مبتنی بر تقویت شبکه‌های اجتماعی باشند.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/21/16