مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 2 1404 02 01 Social Inequality and Mental Health: Exploring the Roles of Social Capital, Economic Deprivation, and Access to Psychological Services نابرابری اجتماعی و سلامت روان: بررسی نقش سرمایه اجتماعی، محرومیت اقتصادی و دسترسی به خدمات روان‌شناختی 20 38 FA الهام موسوی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران حمید یوسفی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. Journal Article <p>This study aimed to explain Tehran residents’ lived experiences of the effects of social inequality on mental health, focusing on social capital, economic deprivation, and access to psychological services. This qualitative study was conducted using conventional qualitative content analysis. The proposed sample consisted of 24 Tehran residents aged 23–58 years who were recruited through purposive maximum-variation sampling based on gender, age, educational attainment, employment status, residential area, socioeconomic circumstances, and experience of using psychological services. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Interviews lasted approximately 45–75 minutes and were audio-recorded and transcribed verbatim after obtaining informed consent. Theoretical saturation was reached after the twenty-first interview, followed by three additional interviews to confirm data adequacy. Data collection and analysis were conducted concurrently. An inductive coding process was managed using NVivo 14. Credibility and trustworthiness were enhanced through participant checking, peer review of codes and categories, maintenance of an audit trail, maximum-variation sampling, and reflexive documentation. Four main categories were identified: “chronic economic pressure and erosion of psychological security,” “the dual nature of social capital: protective resource and source of pressure,” “class-based and discontinuous access to psychological services,” and “the reproduction cycle of inequality and survival strategies.” Participants associated job insecurity, rising housing expenses, indebtedness, uncertainty about the future, and difficulty meeting basic needs with anxiety, sleep disturbance, helplessness, irritability, and family conflict. Family, friendship, and neighborhood support sometimes buffered the effects of economic hardship. Nevertheless, exhausted support networks, social comparison, shame, and fear of judgment weakened this protective function. The cost of treatment, inadequate insurance coverage, geographical concentration of services, inconvenient appointment times, stigma, and distrust of service quality were described as major barriers to professional help-seeking. Mental-health inequalities were experienced as outcomes of interacting economic, relational, cultural, and service-system conditions rather than isolated individual vulnerabilities. Economic deprivation simultaneously increased exposure to psychological distress and reduced the ability to obtain timely and continuous care. Social capital was protective when it provided dependable emotional, informational, and material resources, but could become ineffective or stressful in unequal and depleted communities. Reducing mental-health inequalities therefore requires intersectoral policies that combine socioeconomic protection, affordable insurance coverage, community-based psychological services, culturally responsive care, and systematic stigma reduction</p> <p>هدف این پژوهش، تبیین تجربه زیسته شهروندان تهرانی از تأثیر نابرابری اجتماعی بر سلامت روان، با تمرکز بر نقش سرمایه اجتماعی، محرومیت اقتصادی و دسترسی به خدمات روان‌شناختی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی متعارف انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از شهروندان ۲۳ تا ۵۸ ساله ساکن مناطق مختلف تهران بودند که به شیوه نمونه‌گیری هدفمند و با حداکثر تنوع از نظر جنسیت، سن، تحصیلات، وضعیت اشتغال، محل سکونت و تجربه استفاده از خدمات روان‌شناختی انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی گردآوری شد. مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه طول کشید و پس از کسب رضایت آگاهانه ضبط و به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی شد. اشباع نظری در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. تحلیل داده‌ها به‌صورت استقرایی و هم‌زمان با گردآوری داده‌ها در نرم‌افزار NVivo 14 انجام شد. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان، ثبت مسیر تحلیل و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع تقویت شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «فشار اقتصادی مزمن و فرسایش امنیت روانی»، «سرمایه اجتماعی دوگانه؛ سپر حمایتی و منبع فشار»، «دسترسی طبقاتی و ناپیوسته به خدمات روان‌شناختی» و «چرخه بازتولید نابرابری و راهبردهای بقا». مشارکت‌کنندگان، بی‌ثباتی شغلی، افزایش هزینه مسکن، بدهی، نگرانی درباره آینده و ناتوانی در تأمین نیازهای اساسی را با اضطراب، اختلال خواب، احساس درماندگی و تعارض خانوادگی مرتبط می‌دانستند. حمایت خانوادگی و محلی در برخی موارد آثار فشار اقتصادی را تعدیل می‌کرد، اما فرسودگی شبکه‌های حمایتی، مقایسه اجتماعی و ترس از قضاوت، کارکرد سرمایه اجتماعی را محدود می‌ساخت. هزینه جلسات، پوشش ناکافی بیمه، پراکندگی جغرافیایی خدمات، انگ اجتماعی و بی‌اعتمادی به کیفیت خدمات از مهم‌ترین موانع مراجعه بودند. یافته‌ها نشان داد که نابرابری در سلامت روان صرفاً حاصل تفاوت‌های فردی نیست، بلکه در تعامل میان ناامنی اقتصادی، کیفیت روابط اجتماعی و ساختار نابرابر خدمات شکل می‌گیرد. محرومیت اقتصادی هم احتمال تجربه آشفتگی روان‌شناختی را افزایش می‌دهد و هم توانایی فرد برای دریافت مراقبت مستمر را کاهش می‌دهد. سرمایه اجتماعی هنگامی نقش محافظتی دارد که بر اعتماد، حمایت متقابل و دسترسی به منابع واقعی استوار باشد. کاهش نابرابری سلامت روان مستلزم سیاست‌های بین‌بخشی شامل حمایت اقتصادی، تقویت خدمات محله‌محور، توسعه پوشش بیمه‌ای و کاهش انگ مراجعه به روان‌شناس است.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/17/12