مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 1 2025 04 21 The Impact of Problematic Social Media Use on Young Adults’ Mental Health: The Mediating Role of Social Comparison and Emotion Regulation تأثیر استفاده مسئله‌زا از شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان جوانان: نقش میانجی مقایسه اجتماعی و تنظیم هیجان 42 61 EN رضا زارع گروه روان‌شناسی کودکان استثنایی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران ندا صفری گروه روان‌شناسی کودکان استثنایی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Journal Article <p>پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجربه زیسته جوانان از تأثیر استفاده مسئله‌زا از شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان و تبیین نقش واسطه‌ای ادراک‌شده مقایسه اجتماعی و تنظیم هیجان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 22 جوان 18 تا 30 ساله ساکن تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل بیشینه تنوع انتخاب شدند. معیارهای ورود شامل استفاده روزانه دست‌کم سه ساعت از شبکه‌های اجتماعی طی شش ماه گذشته، تجربه دشواری در کنترل استفاده و ادراک پیامدهای روان‌شناختی یا کارکردی ناشی از آن بود. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شدند. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع اولیه پس از مصاحبه بیستم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی ثبات مقوله‌ها را تأیید کرد. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کلمه‌به‌کلمه، با استفاده از نرم‌افزار NVivo کدگذاری و تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان، یادداشت‌نویسی تأملی و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «استفاده تکانه‌ای و نشانه‌محور و از دست رفتن کنترل»، «مقایسه صعودی با تصاویر گزینش‌شده و فرسایش خودارزیابی»، «استفاده از شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان راهبرد تنظیم هیجان و گریز دیجیتال»، «تجمع پیامدهای روان‌شناختی و اختلال در عملکرد روزمره» و «خودمراقبتی دیجیتال ناپایدار و بازگشت به الگوی مسئله‌زا». تجربه مشارکت‌کنندگان نشان داد که مواجهه مستمر با بازنمایی‌های آرمانی، احساس عقب‌ماندگی، ناکافی‌بودن و ترس از دست دادن را تقویت می‌کند. همچنین استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای کاهش موقت اضطراب، تنهایی، ملال و فشار روانی، در بلندمدت با احساس گناه، نشخوار فکری، اختلال خواب و کاهش تمرکز همراه بود. یافته‌ها بیانگر آن است که رابطه استفاده مسئله‌زا با سلامت روان صرفاً حاصل مدت حضور در شبکه‌های اجتماعی نیست، بلکه به انگیزه استفاده، فقدان کنترل، ماهیت منفعلانه مصرف محتوا، مقایسه صعودی و وابستگی به رسانه برای تعدیل هیجان مربوط می‌شود. نتایج از یک الگوی مفهومی حمایت می‌کنند که در آن مقایسه اجتماعی منفی و تنظیم هیجان ناکارآمد، مسیر ارتباط استفاده مسئله‌زا با آشفتگی روان‌شناختی را توضیح می‌دهند؛ بااین‌حال، ماهیت کیفی پژوهش امکان آزمون آماری میانجی‌گری یا استنباط علی را فراهم نمی‌کند. مداخلات پیشگیرانه باید هم‌زمان بر سواد رسانه‌ای، اصلاح مقایسه‌های غیرواقع‌بینانه، مهارت‌های تنظیم هیجان و مدیریت محرک‌های دیجیتال تمرکز کنند.</p> <p>This study aimed to explore young adults’ lived experiences of the effects of problematic social media use on mental health and to clarify the perceived mediating roles of social comparison and emotion regulation. A qualitative study was conducted using conventional content analysis. Participants were 22 young adults aged 18–30 years residing in Tehran, Iran, who were recruited through purposive maximum-variation sampling. Eligibility criteria included using social media for at least three hours per day during the preceding six months, experiencing difficulty controlling social media engagement, and perceiving psychological or functional consequences related to such use. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Sampling and interviewing continued until theoretical saturation was achieved. Initial saturation occurred after the twentieth interview, and two additional interviews confirmed the stability and comprehensiveness of the categories. Interviews were transcribed verbatim and analyzed iteratively with the assistance of NVivo software. Credibility and dependability were enhanced through participant checking, peer review, reflexive memo writing, maximum-variation sampling, and maintenance of an analytical audit trail. Five main categories emerged: “cue-driven impulsive use and loss of control,” “upward comparison with curated representations and erosion of self-evaluation,” “social media use as emotion regulation and digital escape,” “accumulated psychological distress and disruption of daily functioning,” and “unstable digital self-care and relapse into problematic use.” Participants described how repeated exposure to idealized representations intensified perceived inadequacy, fear of missing out, envy, and a sense of falling behind. Social media was also used to obtain short-term relief from anxiety, loneliness, boredom, anger, and academic or occupational pressure. However, temporary relief was frequently followed by guilt, rumination, sleep disturbance, irritability, impaired concentration, and reduced self-esteem. The findings suggest that the association between problematic social media use and poor mental health cannot be explained solely by the duration of use. Loss of control, passive content consumption, upward social comparison, and reliance on social media to manage unpleasant emotions appear to be central mechanisms. The findings support a qualitative conceptual pathway in which negative social comparison and maladaptive emotion regulation help explain how problematic engagement may be associated with psychological distress. Nevertheless, the qualitative design does not establish statistical mediation or causal direction. Preventive and clinical interventions should integrate social media literacy, awareness of curated online representations, adaptive emotion-regulation skills, and environmental strategies for controlling digital cues.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/13/7