مطالعات رفتاری و اجتماعی در سلامت روان 1 پیاپی 1 2025 04 21 The Role of Artificial Intelligence in Transforming Psychological Help-Seeking Behaviors: A Social–Behavioral Analysis of User Trust, Acceptance, and Resistance نقش هوش مصنوعی در تحول رفتارهای جست‌وجوی کمک روان‌شناختی: تحلیل اجتماعی–رفتاری اعتماد، پذیرش و مقاومت کاربران 22 41 EN مریم احمدی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران سینا حسینی روان‌شناسی عمومی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain how artificial intelligence transforms psychological help-seeking behaviors and to analyze the social and behavioral processes underlying users’ trust, acceptance, and resistance. This qualitative study employed a reflexive thematic analysis approach. Participants were 26 residents of Tehran who had used generative artificial intelligence systems or conversational chatbots at least three times during the previous six months to obtain mental health information, seek emotional support, or decide whether to consult a mental health professional. Purposive maximum-variation sampling was used to ensure diversity in gender, age, educational level, occupational status, and experience with artificial intelligence. Data were collected exclusively through individual semistructured interviews. After obtaining informed consent, the interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, and organized and analyzed using NVivo 14. Theoretical saturation was reached during the twenty-third interview, followed by three additional interviews to confirm informational adequacy. Four main categories were identified: “low-friction access and a reduced threshold for help-seeking,” “conditional and evaluative trust,” “instrumental acceptance and preference for a human–AI hybrid model,” and “social–emotional resistance and protection of the uniqueness of human relationships.” Participants perceived continuous availability, anonymity, affordability, immediate responses, and the opportunity to disclose embarrassing concerns without fear of judgment as important facilitators of help-seeking. Nevertheless, trust was provisional and was repeatedly reassessed according to response accuracy, transparency, cultural relevance, privacy protection, consistency, and the system’s ability to recognize its limitations. Most participants accepted artificial intelligence as a resource for psychoeducation, emotional clarification, preliminary support, symptom monitoring, and preparation for professional consultation, but rejected its use as a complete substitute for therapists. Artificial intelligence appears to transform psychological help-seeking from a binary decision to seek or avoid professional care into a gradual, experimental, and multi-resource process. User acceptance does not necessarily indicate complete trust; rather, it reflects a continuing negotiation among convenience, perceived usefulness, vulnerability, risk, and the need for human understanding. Responsible integration of artificial intelligence into mental health services therefore requires transparent communication, culturally and linguistically appropriate design, strong data protection, professional oversight, crisis safeguards, and explicit referral pathways to qualified human professionals.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی تأثیر هوش مصنوعی بر رفتارهای جست‌وجوی کمک روان‌شناختی و تحلیل فرایندهای اجتماعی–رفتاری شکل‌گیری اعتماد، پذیرش و مقاومت کاربران انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انعکاسی انجام شد. مشارکت‌کنندگان 26 نفر از ساکنان شهر تهران بودند که طی شش ماه گذشته حداقل سه بار از چت‌بات‌ها یا سامانه‌های هوش مصنوعی مولد برای جست‌وجوی اطلاعات، دریافت حمایت هیجانی یا تصمیم‌گیری درباره مراجعه به متخصص سلامت روان استفاده کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با بیشینه‌سازی تنوع در جنسیت، سن، تحصیلات و تجربه استفاده انجام شد. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شدند. مصاحبه‌ها پس از کسب رضایت آگاهانه ضبط، به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده و در نرم‌افزار NVivo 14 سازمان‌دهی و تحلیل شدند. اشباع نظری در مصاحبه بیست‌وسوم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «دسترسی کم‌اصطکاک و کاهش آستانه کمک‌خواهی»، «اعتماد مشروط و ارزیابی‌گرانه»، «پذیرش ابزاری و ترجیح الگوی ترکیبی انسان–هوش مصنوعی» و «مقاومت اجتماعی–هیجانی و دفاع از یگانگی رابطه انسانی». مشارکت‌کنندگان، دسترسی شبانه‌روزی، ناشناس‌ماندن، هزینه پایین، امکان بیان موضوعات شرم‌آور و دریافت پاسخ فوری را از عوامل تسهیل‌کننده جست‌وجوی کمک دانستند. بااین‌حال، اعتماد آنان پایدار و مطلق نبود و براساس دقت پاسخ، شفافیت، همخوانی فرهنگی، حفظ حریم خصوصی و امکان ارجاع به متخصص تغییر می‌کرد. بیشتر کاربران هوش مصنوعی را برای آموزش روان‌شناختی، نام‌گذاری هیجان‌ها، آماده‌شدن برای مراجعه حرفه‌ای و دریافت حمایت اولیه پذیرفتند، اما با جایگزینی کامل درمانگر مخالفت داشتند. هوش مصنوعی مسیر کمک‌خواهی روان‌شناختی را از یک تصمیم دوگانه میان مراجعه یا عدم مراجعه، به فرایندی تدریجی، آزمایشی و چندمنبعی تبدیل کرده است. پذیرش کاربران نه حاصل اعتماد کامل، بلکه نتیجه موازنه مستمر میان سهولت، سودمندی، آسیب‌پذیری ادراک‌شده و نیاز به ارتباط انسانی است. بنابراین، کاربرد مسئولانه هوش مصنوعی در سلامت روان مستلزم شفافیت، حفاظت از داده‌ها، حساسیت فرهنگی، نظارت متخصص و طراحی مسیرهای روشن ارجاع به خدمات انسانی است.</p> https://jbssmh.com/index.php/jbssmh/article/download/12/6